تاثير عملكرد كلي خانواده بر پايگاههاي هويت دانش آموزان دختر مقطع دبيرستان شهر اصفهان

مرجان فرزانه خو، احمد يارمحمديان ، حسين مولوي   

علوم رفتاري ، شماره 8، تابستان 1388  ص 8

 چکيده   

 هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسي تاثير عملكرد كلي خانواده بر پايگاه هاي هويت دانش آموزان دختر بوده است.

روش: پژوهش حاضر يك پژوهش توصيفي از نوع همبستگي است. بدين منظور 140 دانش آموز دختر پايه هاي اول تا سوم دبيرستان به روش نمونه گيري خوشه اي چند مرحله اي انتخاب شدند كه پس از حذف پرسشنامه هاي ناقص، تعداد 121 پرسشنامه براي تجزيه و تحليل آماده شد. ابزار هاي مورد استفاده در اين پژوهش، پرسشنامه سنجش خانواده (FAD)، و پرسشنامه سنجش حالات هويت بنيون و آدامز (EOM-EIS2) بوده است. داده هاي به دست آمده با روش هاي آماري تحليل عوامل (با استفاده از روش چرخشي واريماكس) و تحليل مانواي يك گروهي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته شد.

نتايج: نتايج نشان داد كه بين عملكرد كلي خانواده و 3 پايگاه هويت آشفته، تعليق در هويت يابي، و هويت زود شكل گرفته رابطه معنا داري وجود دارد اما بين عملكرد كلي خانواده و هويت تحقق يافته رابطه معنا داري وجود ندارد.

نتيجه گيري: در مجموع از يافته هاي اين پژوهش مي توان چنين نتيجه گيري كرد كه دستيابي و تحقق هويت موضوعي است كه نه تنها عامل عملكرد خانواده در آن بسيار موثر است، بلكه عوامل ديگري از جمله، عوامل درون شخصيتي، فرهنگ، گرايش به كنترل و جهت دهي رفتار(خود نظم دهي) و غيره نيز مي تواند در شكل گيري هويت تاثير گذار باشد

 کليدواژگان:عملكرد كلي خانواده، پايگاههاي هويت، هويت تحقق يافته، تعليق در هويت يابي، هويت زود شكل گرفته، هويت آشفته.

 تبلور هويت ملي در كتب درسي بررسي محتوايي كتاب فارسي دوره ابتدايي

علی منصوري ، آزیتا فریدونی  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 38، تابستان 1388  ص 6

 چکيده   

 پيوسته در طول تاريخ پرسشِ كيستي و هويت افراد و ملت ها يكي از دغدغه هاي اصلي بشر بوده و اين امر در گذر جوامع به دوران مدرن پررنگ تر و به صورت جدي مطرح شده است. در ايران نيز در سال هاي اخير موضوع هويت، به خصوص در جوانان و دانش آموزان، به صورت جدي مورد توجه قرار گرفته است. يكي از روش هاي تقويت هويت ملي و هويت بخشي، طرح آن در زمان كودكي، به ويژه در دوران دبستان است. به اين منظور، مواد و كتب آموزشي مي توانند در تقويت عناصر هويت بخش، باورهاي ملي و برانگيختن عِرْق ملي، نقش اساسي داشته باشند. با توجه به اهميت كتاب هاي درسي در هويت بخشي ملي دانش آموزان، اين پژوهش با استفاده از روش تحليل محتوا، ميزان فراواني واژه ها، تصاوير، شعرها، داستان ها و نثرهاي كتاب فارسي پنج سال دوره ابتدايي را بررسي كرده، ميزان ارتباط آنها را با مؤلفه هاي بيانگرِ هويت ملي ايرانيان از بُعد ايراني بودن مورد سنجش و مقايسه قرار داد. نتايج نشان داد كه ميزان توجه به مقوله هاي هويت مليِ مورد بحث در كتاب هاي بررسي شده، در حدود 7% كل محتواي كتاب ها بوده است كه بخش ناچيزي را تشكيل مي دهد. بر اساس نتايج به دست آمده، پيشنهادهايي در جهت تقويت باورهاي ملي از طريق كتاب هاي درسي ارائه شد.

 کليدواژگان: هويت ملي، ايراني، نوجوانان، كودكان، كتاب درسي، مواد آموزشي، كتاب فارسي دوره ابتدايي، ايران.

 هويت ملي و نوزايي فرهنگي در شاهنامه

حسین منصوریان سرخگریه  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 38، تابستان 1388  ص 7

 چکيده   

 تمامي مؤلفه هاي چهارگانه هويت ملي، اعم از دين، زبان، تاريخ و اساطير، در شاهنامه مورد توجه قرار گرفته است. ازآنجايي كه هويت ملي برخاسته از دو منشا سياسي و فرهنگي است، مي توان دين و تاريخ را منشا سياسي و زبان و اساطير را منشا فرهنگي هويت ملي دانست كه توجه فردوسي در شاهنامه، عموماً بر وجه فرهنگي هويت ملي است. اگرچه نمي توان تعامل ديرينه دين، تاريخ و اسطوره را كتمان كرد، اهتمام فردوسي در شاهنامه به وجه فرهنگيِ هويت ملي، به جهت تاثيرگذاري بيشتر آن در انسجام ملي و نوزايي فرهنگي در عصر غربت و سلطه بيگانگان، آشكارتر است.

در اين ميان، شايد دليل عمده تلاش و سعي وافر فردوسي در شاهنامه در دفاع و صيانت از حريم زبان فارسي ـ كه اساس وجه فرهنگي هويت ملي است ـ اين بوده كه با توجه به طبيعت فرهنگ ايراني كه نه تنها در برابر فرهنگ بيگانه منفعل نمي شود، بلكه با حوصله و تدبير آن را در خود هضم مي كند، اين رسالت خطير را به عهده زبان فارسي واگذار نمايد. به همين دليل، سعي او در شاهنامه پيشگيري از به حاشيه رانده شدنِ زبان فارسي و عربي مآب شدن آن بوده است. همچنين، با احياي زبان فارسي و كاركرد آن در دو حوزه آفرينش ادبي و زيبايي شناسي و نيز حوزه توليد مفاهيم مشترك ملي، درواقع تكثرگرايي زباني را در عصر ساماني كه دوره نوزايي فرهنگي است، جامه عمل مي پوشاند. او با اين عمل، بين هويت ملي و نوزايي فرهنگي، پيوند هميشگي و جاودانه برقرار مي كند.

 کليدواژگان: هويت ملي، نوزايي فرهنگي، زبان، شاهنامه.

 آموزه هاي شاد زيستن با تكيه بر غزليات حافظ شيرازي

علی اكبر باقری خلیلی  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 38، تابستان 1388  ص 1

 چکيده   

 شادي يكي از ويژگي هاي هويت ملي ايرانيان است و اگرچه در ادوار مختلف، فراز و فرودهايي داشته است، مردم ايران، از پيش از اسلام تا بعد از اسلام، هرگز از ضرورت آن غافل نبوده اند و آن را به عنوان يكي از عوامل بسيار مؤثر در تحكيم مباني هويت ملي، تقويت تعلق خاطر به كشور و ملت، و تجلي افكار و عواطف در جهت اعتلا و ارتقاي منافع ملي و اعتقادات ديني به شمار مي آورده اند. به تدريج، به دليل چيرگي بيگانگان، استيلاي شرايط خاص سياسي ـ اجتماعي و رواج ذهنيات منفي و روحيات غيراصيل ، شادي رنگ باخت و انزوا و گوشه گيري و غم و اندوه شيوع پيدا كرد؛ به طوري كه در عصر حاضر نيز انسان علي رغم برخورداري از خدمات صنعتي و فناورانه مدرن، به سبب باورهاي آنارشيستي و نيهيليستي، از زخم مزمن دوري از طبيعت و خلا معنويت و نابساماني هاي ذهني ـ رواني رنج مي برد و هرچه بيشتر به سوي اسباب لذت پيش مي رود، بيشتر از شادي و آرامش دور مي افتد؛ زيرا منشا شادي پاسخ به نيازهاي ماهيت واقعي وجود آدمي و ذهنيت ها و رفتارهاي مثبت انساني است كه متاسفانه او به دليل ازخودبيگانگي از آن غافل مانده است و متاسفانه وضعيت فعلي جهان نيز به پيشروي رنج و غم ياري مي رساند؛ زيرا حركت تاريخ جهاني از وحشي گري به سوي انسان گرايي نيست، بلكه حركت از تير و كمان به بمب مگاتوني است و لذت جويي آدميان نيز در حال تغيير مقوله از تملك و مصرف، به انواع مواد مخدر است. ازاين رو، آموزش مباني و عوامل شادماني نياز ناگزير انسان معاصر است و اين موضوع بدون هدفمندي در كنش هستي شناسانه و اعتقاد به ضرورت تغيير در جهان بيرون و درون، به ويژه ايجاد تغيير در دو بُعد جهان درون: الف) تغيير تصوير خود؛ ب) تغيير تفكر خويش، امكان پذير نخواهد بود و لازمه تغيير تفكر، شناخت درست هستي، پديده ها و جايگاه و نقش انسان در جهان است كه در صورت وقوع تغيير تفكر، تبديل اخلاق و رفتار نيز پديدار خواهد شد و انسان با پذيرش شرايط تبديل اخلاق و اقدام به اجراي آنها، خواهد توانست به شادماني نايل آيد. در تحليل موضوع و موارد فوق و استناد به اهتمام انديشمندان و فرهيختگان ايران به آموزش عوامل و شرايط شاد زيستن، غزليات حافظ شيرازي مورد توجه قرار گرفته است.

 کليدواژگان: لذت، شادي، هويت ملي، تغيير جهان درون، تغيير تصوير و تفكر و شرايط تبديل اخلاق.

 عناصر فرهنگي پايداري ايرانيان

كریم خان محمدی   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 38، تابستان 1388  ص 4

 چکيده   

 نگارنده با اشاره به مختصات فرهنگي ايران در ادوار تاريخي، همانند «ايرانيت»، «دينداري»، «شاهنشاهي»، «تنوع فرهنگي»، «تساهل فرهنگي» و «پيوستار فرهنگي»، معتقد است فرهنگ، علي رغم تجربه تغييرات ـ كه ذاتي پديده هاي اجتماعي است ـ از يك سري عناصر پايدار برخوردار است كه از آن با تعبير «روح ملت ها» نام مي برند. مقاله حاضر در صدد پاسخ گفتن به اين سؤال اساسي است كه فرهنگ ايراني، علي رغم زمينه هاي گسست، چگونه و با چه سازوكاري توانسته است انسجام طولي و عرضي خود را حفظ كند و مشكل هويتي ايران در سده اخير چيست و جنبش هاي گذشته در پي حل كدامين مسائل و مشكلات هستند؟

با مطالعه اسناد تاريخي، در پاسخ مي توان اين فرضيه را برگزيد كه ايران به دليل «تنوع جغرافيايي» و «موقعيت جغرافيايي»، در طول تاريخ داراي تنوع بوده و بدين جهت، همواره زمينه براي گسست اجتماعي آن فراهم بوده است. از سوي ديگر، «تفرد معنوي» با دو ويژگي اعتقاد به مبدا توحيدي و آينده روشن، خواستار انسجام تاريخي است. ايرانيان براي فائق آمدن بر مشكل «انسجام اجتماعي» و «گسست»، به ايده «حكيم حكم» رهنمون شدند كه در نظام شاهنشاهي تبلور يافت.

فرهنگ ايراني با تمسك به نظام مذكور، علي رغم مواجهه با بحران هاي مهمي همچون بحران هلني، بحران تركي، و بحران عربي، كليت خود را حفظ نموده، توانست عناصر بيگانه را بدون اينكه ماهيت ايراني خود را از دست بدهد، جذب و هضم نمايد. مهم ترين بحران ايراني در قرن اخير مواجهه با مدرنيته غربي است. نظام شاهنشاهي به دليل ميل به استبداد و عدم سازگاري با تغييرات محيطي، بي كفايتي خود را در پاسخ به مطالبه تاريخي ايرانيان، مبني بر صيانت از كليت روح ايراني، از دست داد؛ ازاين روي، جنبش هاي اصالت خواه شكل گرفت.

جنبش هاي ايران را، از جمله مشروطه و انقلاب اسلامي كه عموماً با شعار «استقلال خواهي»، «دين مداري» و «استبدادستيزي» در واكنش به استبداد داخلي وتهاجم فرهنگي غرب به منصه ظهور رسيدند، مي توان در جهت جذب و هضم مدرنيته غربي تفسير نمود كه در صدد است اصالت ايراني را همانند سال هاي متمادي سه هزارساله صيانت نمايد. نظام ولائي مبتني بر انقلاب اسلامي درواقع پاسخي است به مطالبه تاريخي ايرانيان، مبني بر وجود «حكيم حكم» كه بتواند ضمن پاسداشت تنوع فرهنگي، از اصول ديني و هويت ملي حراست كند.

 کليدواژگان:ايران، فرهنگ، انقلاب اسلامي، دين، هويت تاريخي، تنوع فرهنگي.

 بررسي قدرت پيش بيني كنندگي ابعاد هويتي فرزندان توسط ابعاد فرزندپروري والدين در بين دانشجويان دانشگاه شيراز

زهره محمدي ، دكتر مرتضي لطيفيان  

فصلنامه مطالعات روانشناختي، شماره 14، تابستان 1387  ص 39

 جايگاه نمادهاي هويت ملي در كتابهاي درسي ادبيات فارسي و تاريخ دوره متوسطه ، رشته علوم انساني

رقيه صادق زاده ، دكتر مرتضي منادي   

فصلنامه نوآوري هاي آموزشي، شماره 27، پاييز 1387  ص 125

 گفت و گوهاي شكل گرفته در پاتوق ها فرصتي براي تجربه و مقاومت جوانان

ماني كلاني   

فصلنامه ارتباطات و فرهنگ، شماره 10، زمستان 1386  ص 131

 چکيده   

 روح جمعي يا همان اجتماع مطرح شده در نظريات جامعه شناسي كلاسيك و نيز گفتگو هر چند دو مفهوم كليدي جامعه شناسي و نظريه انتقادي هستند ، اما دير زماني است كه در درون گفتمان مطالعات فرهنگي مورد استفاده قرار مي گيرند ، ولي پيشينه انسان گرايانه و تا حدي انتزاعي آنها باعث نشده تا مصاديق ملموس و تجربي آنها مرود بحث و بررسي قرار نگيرند ، فوكو با مطرح كردن بحث فضاو قدرت و هابرماس نيز از طريق مفهوم كنش ارتباطي تلاش كردند تا اين مفاهيم را به شكل عيني تر در علوم اجتماعي طرح كنند . در اين مقاله نيز با توجه به اهميت نشان دادن اين موضوع كه چنين مفاهيمي فقط موضوعي براي بحثهاي روشنفكرانه نخبگان نمي باشند ، جهت گيري اصلي پژوهش ارزيابي تجربي اين مسئله بوده است كه تا چه حد اجتماع همبسته و صميمي شكل گرفته در پاتوقها و نيز گفتگو در زندگي روزمره جوانان تهراني حضور دراد و نيز تا چه حد به اين مفاهيم آگاهي دارند يا علاقه دارند كه آنها را تجربه كنند . بنابراين با توجه به ارزيابي فوق مي توان به اين سوال پاسخ داد كه آيا در متن زندگي هر روزه ، تجربه حضور در اجتماعات گوناگون و نيز در كنار آن علاقه به تجربه گفتگوي واقعي با دوستانشان هويتي آزادتر و مستقل تر را براي آنان شكل مي دهد يا خير ؟

 کليدواژگان:زندگي روزمره ، گفتگو ، فرصتهاي زندگي ، روزمرگي ، شوك ، معمولي شدن ، بي تفاوتي ، از خود بيگانگي ، مقاومت ديگري ، گفتار ، هويت فردي ، هويت جمعي ، سبك زندگي ، تجربه روزمره

 بررسي رابطه سرمايه فرهنگي و هويت اجتماعي؛ در بين دانشجويان تبريز

میكائیل حسین زاده   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 37، بهار 1387  ص 3

 چکيده   

 اين مطالعه در صدد بررسي رابطه ابعاد سه گانه سرمايه فرهنگي و هويت اجتماعي در بين دانشجويان دانشگاه هاي تبريز است. بر اساس ديدگاه پي يِر بورديو سرمايه فرهنگي داراي سه بُعد ذهني، عيني و نهادي است.وجه ديگر اين پژوهش هويت است كه به دو نوع هويت جمعي و فردي تقسيم شده است. از چشم انداز ديالكتيك تاريخي، هويت ها همواره ناخالص، مركب، ناتمام، سيال، گذرا و در حال بازسازي هستند و به وسيله آن ها در قالب غير تصور مي شوند و تعين و تشخص مي يابند. در پژوهش حاضر، هويت اجتماعي در دو سطح جمعي و فردي بررسي شده و رابطه آن با ابعاد سه گانه سرمايه فرهنگي در نظر گرفته شده است. اين مطالعه به صورت پيمايشي در بين 391 نفر از دانشجويان دانشگاه هاي تبريز انجام شده است. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه بين سرمايه فرهنگي و انواع هويت، همبستگي مثبت وجود دارد. بيشترين همبستگي سرمايه فرهنگي با هويت ملي، قومي، ديني و فردي است و كمترين همبستگي را با هويت جهاني دارد.

  تجلي هويت ملي در هنر ايران با رويكردي به مضامين نقش مايه هاي تزييني سقانفارها در مازندران

فتانه محمودی محمود طاووسی علی اكبر فرهنگی  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 37، بهار 1387  ص 4

 چکيده   

 از ديدگاه هنر ايراني، اسطوره و حماسه دو بنياد هويت ايراني قلمداد مي شود. مقاله حاضر به چگونگي نقش سه مؤلفه مذهب، اسطوره و حماسه در تكوين هويت بومي مازندران مي پردازد و هدف آن بررسي ميزان گرايش مردم مازندران به اين سه عنصر هويت ساز است. ازآنجاكه هنرهاي بصري و متون تصويري، يكي از عناصر مهم هويت ساز هستند، نقوش تزييني بناهاي سقانفارها جهت بررسي موردي در نظر گرفته شده اند. اكثر اين بناهاي مذهبي كه يادماني آييني و تاريخي بوده اند در دوره قاجاريه ساخته شده اند و تزيينات اين بناها با فرهنگ و هويت بومي منطقه مرتبط بوده، با توجه به ويژگي هنر قاجاري، با تلفيق سه عنصر مذهب، اسطوره و حماسه در نقوش سقانفارها، تجديد عظمت ايران قبل از اسلام و نيز هويت مذهبي بعد از اسلام را مي نمايانند. متغيرهاي علي كه متغيرهاي اصلي هستند شامل مؤلفه هاي مذهب، اسطوره و حماسه است. متغيرهاي توصيفي تحقيق، نقش مايه هاي متعددي هستند كه شامل دو گروه بزرگ مذهبي و غيرمذهبي بوده، روايات ديني، حماسي و ملي را به تصوير مي كشند. مقاله حاضر در پي پاسخ به اين پرسش اساسي است كه چرا و چگونه خلق اين آثار هنري در تكوين هويت ايراني نقش داشته است؟ فرضيه مقاله اين است كه اسطوره، مذهب و حماسه، با كاركرد ديني و اجتماعي، نقش مهمي در تكوين هويت ايراني داشته اند و باعث حفظ و تقويت انسجام مردم اين منطقه از ادوار گذشته تا به امروز بود ه اند

 مطالعه انگاره هاي هويت فرهنگي و هويت ملي ملت هاي ايران و افغانستان

سبحان یحیایی ، سیده مرضیه كیا   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 37، بهار 1387  ص 7

 چکيده   

 اين نوشتار در پي يافتن هويت فرهنگي مشترك ايراني و افغاني، با روش كيفي و از طريق مصاحبه عمقي انگاره هاي ذهني مهاجران افغاني ساكن ايران است. در اين جستار، از چارچوب نظري مدل بين فرهنگي توني بنت استفاده مي شود و چهارده مصاحبه عمقي در قالب همين مدل صورت مي گيرد كه گرچه قابليت تعميم ندارد، بازگوكننده وجوهي نمايان از تبادل فرهنگي ايران و افغانستان است.

اين مقاله با برشمردن اشتراكات فرهنگي دو ملت ايران و افغانستان، هويت فرهنگي افغانيان و ايرانيان را از آبشخوري واحد مي داند و بر آن است كه تنها در صورت پذيرا بودن تكثر فرهنگي است كه مي توان هويت فرهنگي ايراني را سايه باني ريشه دار بر سر فرهنگ هاي متنوع قرار داد و وحدت هويت فرهنگي را تحقق بخشيد. گفتني است كه در طول مدت مهاجرت افغانيان به ايران، اقدام درخوري براي بازشناساندن هويت مشترك ايراني به آنان صورت نگرفته است.

 کليدواژگان:مهاجران ، افغاني، هويت فرهنگي، هويت ملي، ايران و افغانستان، اشتراك فرهنگي.

  درآمدي بر برخي ابعاد روان شناختي مناسك حج

محمدرضا احمدي   

ماهنامه معرفت، شماره 135، اسفند 1387  ص 35

 چکيده   

 مقاله حاضر با هدف بررسي برخي ابعاد روان شناختي مناسك حج تدوين شده است. بدين منظور، با استفاده از روش توصيفي و با مراجعه به منابع معتبر اسلامي و دانش روان شناختي، به بررسي ابعاد روان شناختي مناسك حچ و تاثيرگذاري آن در سه بعد شناختي، عاطفي و رفتاري انسان پرداخته مي شود...

 کليدواژگان:حج ، بعد شناختي ، مناسك حج ، هويت ديني ، هويت تمدني

  جهاني شدن و هويت فرهنگي قوم لك

غلامعباس توسلي ، سياوش قلي پور   

فصلنامه جامعه شناسي ايران، شماره 19، پاييز 1386  صص 81-104

 رابطه عوامل مدل پنج عاملي شخصيت و سبك هاي هويت

مهناز مغانلو ، دكتر مريم وفايي ، دكتر مهرناز شهرآراي   

فصلنامه پژوهشهاي روان شناختي، شماره 21، تابستان 1387  ص 79

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 172kb]    

 هدف پژوهش حاضر، بررسي رابطه عوامل مدل پنج عاملي شخصيت با سبك هاي هويت است. بدين منظور از ميان دانشجويان دوره كارشناسي دانشگاه هاي تهران و شهيد بهشتي، 359 نفر (182 پسر و 177 دختر) با روش نمونه گيري تصادفي طبقه اي چند مرحله اي انتخاب شدند. عوامل شخصيت توسط پرسشنامه شخصيت NEOPI-R و سبك هاي هويت توسط پرسشنامه سبك هاي هويت برزونسكي، مورد ارزيابي قرار گرفتند. بر اساس تحليل هاي همبستگي، صفات برون گرايي، دلپذيربودن و با وجدان بودن با هويت اطلاعاتي و هنجاري ارتباط مثبت داشتند. ويژگي انعطاف پذيري با هويت اطلاعاتي ارتباط مثبت و با هويت هنجاري ارتباط منفي داشت. در صورتي كه روان رنجورخويي با هويت اطلاعاتي و هنجاري ارتباط منفي و با هويت مغشوش ارتباط مثبت نشان داد. بر اسـاس نتايـج تحليل هـاي رگرسيـون، هويـت اطلاعاتـي توسط با وجدان بودن و انعطاف پذيري، هويت هنجاري تـوسط بـاوجدان بـودن، بـرون-گـرايـي، دلپـذيـربـودن و

همچنين انعطاف پذيري (به طور منفي) و در نهايت هويت مغشوش تنها توسط با وجدان بودن (به-طورمنفي) پيش بيني شدند.

 کليدواژگان:روان رنجور خويي ، برون گرايي ، انعطاف پذيري ، دلپزير بودن ، با وجدان بودن ، سبك هاي هويت

 مؤلفه هاي هويت ملي با رويكردي پژوهشي

سيد رحيم ابوالحسني   

فصلنامه سياست دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران، شماره 8، زمستان 1387  ص 1

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 239kb]    

 هويت ملي از عوامل اصلي پايداري نظام هاي سياسي و اجتماعي است : لذا يكي از اهداف و حوزه هاي اصلي جامعه پذيري سياسي در همه نظام هاي سياسي را تقويت و باز توليد هويت ملي تشكيل مي دهد. اما اين امر مستلزم شناخت و ارزيابي دقيق وضعيت هويت ملي در هر نظام اجتماعي است. ولي براي اين سنجش لازم است ابعاد، عناصر و مولفه ها و شاخص هاي هويت ملي تعيين تا امكان اندازه گيري علمي بوجود آيد. هويت ملي داراي ابعاد جامعه اي ، تاريخي، جغرافيايي، فرهنگي و سياسي است. كه هر يك از ابعاد داراي مولفه ها و شاخص هاي خاص مي باشند. در اين مقاله سعي شده است اين عناصر و شاخص ها تعيين و توصيف گردند، تا زمينه تدوين يك پرسشنامه براي انجام يك پژوهش فراهم آيد.

 کليدواژگان:هويت ، هويت ملي ، هويت قومي ، هويت امتي ، هويت جهاني ، ملت ، بعد جامعه ، بعد تاريخي ، بعد فرهنگي ، بعد جغرافيايي ، بعد سياسي ، ارزش ها ، اعتقادات ، هنجارها ، نمادها ، رويكردها ، تعلق ، تعهد

  هويت، حاكميت و نوسازي: ايران در آرشيو سازمان هاي بين المللي در ژنو 1925 – 1900

سيد محمدكاظم سجادپور  

فصلنامه سياست دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران، شماره 8، زمستان 1387  ص 177

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 252kb]    

 ايران از ابتداي قرن بيستم علي رغم ضعف هاي داخلي و خارجي، در سازمان هاي سياسي و تخصصي بين المللي مشاركت داشته است. از اين لحاظ، اين پژوهش، دو پرسش اصلي را طرح و پاسخ مي دهد. اين پرسش ها عبارتند از: (1) مطالب آرشيوهاي سازمان هاي بين المللي در ژنو در مورد ايران در ابتداي قرن بيستم چگونه اند و چگونه مي توان آنها را دسته بندي و ارزيابي نمود؟ (2) از مجموعه اسناد و مدارك موجود در آرشيوهاي مزبور چه مفاهيمي را مي توان براي شناخت تعامل ايران با ديگران در دوران مورد مطالعه استنباط كرد؟ اين پژوهش براساس مراجعه حضوري به آرشيو چهار سازمان بين الدولي در ژنو شكل گرفته است. اين سازمان ها عبارتند از جامعه ملل، سازمان بين المللي كار، اتحاديه بين المللي مخابرات راه دور و كميته بين المللي صليب سرخ. در اين پژوهش اسنادي كه در مورد ايران در آرشيوهاي مزبور وجود داشته، شناسائي، مطالعه و دسته بندي شده و نهايتا“ سعي شده كه رابطه معني داري از رفتار ايران در اين سازمان هاي بين المللي عرضه گردد كه به نوبه خود آئينه اي از تحولات داخلي ايران، چگونگي انديشه هاي نخبگان و حكومت گران ايراني از مناسبات بين المللي و شرايط پيچيده كشور در ابتداي قرن بيستم مي باشد.

 کليدواژگان:ايران در ابتداي قرن بيستم ، ايران و سازمان هاي بين المللي ، ايران و ديپلماسي چند جانبه ، ايران و جامعه ملل ، ايران و سازمان جهاني كار ، ايران و اتحاديه بين المللي مخابرات راه دور ، ايران و كيمته بين المللي صليب سرخ ، ايران و آريوهاي ژنو

 بررسي تفاوت هاي جنسيتي در انگيزه هاي خريد الكترونيكي

دكتر فريبا لطيفي ، مهندس ليلا غفاري  

فصلنامه مطالعات زنان، شماره 16، تابستان 1387  ص 7

 خردورزي و دين داري اساس هويت ايراني در شاهنامه

اشرف خسروي ، دكتر سيدكاظم موسوي   

فصلنامه كاوشنامه، شماره 16، بهار و تابستان 1387  ص 99

  رسانه هاي نوين و بحران هويت

علي ربيعي  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 36، زمستان 1387  ص 149

 چکيده   

 استفاده از اينترنت و مواجهه با فضاي مجازي در ميان جوانان ايراني روز به روز در حال افزايش است. تاثيرپذيري از اين فضا به لحاظ گستردگي اينترنت و دسترسي همگان، حتي افرادي كه در نقاط دوردست با امكانات محدود زندگي مي كنند، پديده اي است كه در جامعه ايران امروز در حال فزوني است. اگرچه رسانه هاي نوين در فرايند ارتباطات مي توانند داراي تاثيرات مثبت و منفي باشند، اين مقاله تنها بر جنبه هاي بحران زاي اين فرايند تاكيد كرده است و يكي از آثار فضاي مجازي را در جوامع، به خصوص جوامع درحال گذار، ايجاد بحران هويت فردي، گروهي، قومي و ديني مي داند. اين مطالعه همچنين تغييرات هويتي در سطوح مختلف و بحران ناشي از آن را در مواجهه با رسانه هاي نوين، به خصوص فضاي مجازي بررسي كرده است.

در اين جستار، نخست هويت و فضاي مجازي تعريف و تبيين شده، سپس بحران هويت و نظريه هاي مرتبط با آن بررسي شده و در نهايت، زمينه هاي اين بحران با توجه به نتايج تحقيقات در جامعه امروز ايران مطالعه شده است.

بررسي ها نشان مي دهد براساس يك تقسيم بندي نسلي، نسل سوم بيشترين كاربران اينترنتي در ايران بوده و بيش از نسل هاي ديگر در معرض آثار ناشي از اينترنت همچنين درمي يابيم كه رسانه هاي نوين، عامل تغييرات در نهادهاي هويت ساز شده اند و فضاي مجازي عوامل معناساز هويتي را دستخوش تغيير نموده است.

 کليدواژگان:هويت ، بحران ، بحران هويت ، فضاي مجازي ، ايران

 نمادها و آيين ها در ايران پس از انقلاب و نقش آن ها در همبستگي ملي

علي مرشدي زاد  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 36، زمستان 1387  ص 73

 چکيده   

 در اين مقاله نمادها و آيين هاي پس از انقلاب اسلامي ايران بررسي مي شود. فرضيه پژوهش حاضر اين است كه انقلاب اسلامي به دليل ماهيت انقلابي و اسلامي و تعارضات موجود ميان ارزش هاي اسلامي و ملي كه به علت تناقض ميان ارزش هاي رژيم پهلوي و ارزش هاي انقلابي به وجود آمد، باعث نفي برخي ارزش هاي ملي (نمادها و آيين ها) شد و ارزش هايي پديد آمد كه بيشتر تداعي كننده جهانگرايي اسلام بود. در اين مقاله، با تمركز بر نمادهاي موجود در تمبرهاي پست، اسكناس ها، مجسمه ها و نيز نمادهاي ملي، مانند سرود ملي و پرچم و پرداختن به آيين هايي همچون نوروز، عاشورا، بيست و دوم بهمن (روز پيروزي انقلاب اسلامي)، روز قدس، هفته وحدت و... ميزان توجه به عناصر هويت ايراني كاوش مي شود. علت كاهش توجه به نمادها و آيين هاي ملي به عنوان واكنشي در مقابل ايدئولوژي باستانگرايانه دولت پهلوي قلمداد مي شود كه در سال هاي نخستين پيروزي انقلاب اسلامي چشمگير بود و به تدريج از شدت آن كاسته شد. موارد بررسي شده نشان مي دهند طي اين فرايند سي ساله، ميزان توجه به نمادهاي ملي افزايش يافته است؛ ولي هنوز هم نياز به توجه بيشتري دارد.

 کليدواژگان:ملي گرايي ، نمادهاي ملي ، آيين هاي ملي ، هويت ملي ، همبستگي ملي ايران

  گرايش به هويت ملي و قومي در عرب هاي خوزستان

سيدحمداله اكواني   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 36، زمستان 1387  ص 99

 چکيده   

 مقاله ميزان گرايش به هويت ملي و قومي عرب هاي خوزستان را بررسي مي كند. تمام عرب هاي بالاي هجده سال و دست كم ديپلم هفت شهر اهواز، آبادان، خرمشهر، سوسنگرد، شادگان، ملاثاني و اروندكنار جامعه آماري پژوهش را تشكيل مي دهند. فرضيه اصلي تحقيق اين است كه عرب هاي خوزستان به هويت ملي و قومي گرايش فراواني دارند. وضعيت اقتصادي و ميزان همگرايي افراد افزايش مي يابد گرايش آنان به عناصر هويت ايراني و اسلامي نيز زياد مي شود. براي بخش گرايش به هويت ملي، مؤلفه هاي تعلق سرزميني، تعلق به ملت، اعتماد به مسئولان و دستگاه اجرايي (دولت) و زبان فارسي در نظر گرفته شده است. هويت قومي نيز براساس دو شاخص «آداب و رسوم فرهنگي» و «زبان محلي» سنجش شده است. در اين پژوهش ضريب همبستگي «درآمد اقتصادي» و عناصر هويت ملي نيز مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج به دست آمده نشان مي دهد عرب ها نه تنها گرايش بسياري به هويت ايراني و اسلامي دارند، بلكه به هويت قومي خود نيز علاقه دارند و علاقه به هويت قومي آنان باعث كاهش گرايش به هويت ملي نمي شود. ضمن آنكه منشا برخي ناهمگرايي ها را بايد در بررسي شاخص هاي عيني، همچون مشكلات اقتصادي و اجتماعي و به تبع آن «احساس محروميت نسبي» جست نه در مؤلفه هاي ذهني و تمايزگرايانه.

 کليدواژگان:هويت ملي ، هويت قومي ، همگرايي ملي ، محروميت نسبي ، عرب هاي خوزستان

  جوانان و هويت تاريخي و نظام ( نمونه مورد مطالعه :دانش آموزان مقطع متوسطه شيراز )

جليل عزيزي ، سيدسعيد زاهد  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 36، زمستان 1387  ص 127

 چکيده   

 تعلق خاطر به سرگذشت تاريخي جامعه و اقليمي كه مردم در آن زيست مي كنند، در بسياري جوامع از عناصر مهم هويت بخش به شمار مي رود. اين دو عامل، به خصوص در استان فارس كه از پيشينه تاريخي پرشكوه و جغرافياي متنوع برخوردار است، بسيار مهم و مؤثر مي باشد. امروزه كه دستگاه هاي ارتباطي، مانند تلفن، ماهواره و اينترنت جامعه جهاني را به صورت دهكده جهاني در آورده است، دريافت ميزان تعلق خاطر جوانان به اين دو عامل و عوامل مؤثر بر آنان از اهميتي خاص برخوردار است. اين مقاله كه نتيجه پژوهشي تجربي در اين زمينه مي باشد، به دنبال پاسخگويي به سؤالات زير است: آيا جوانان شيراز در اين دو بعد از هويت، دچار مشكل مي باشند يا خير؟ چه عواملي با اين فرايند مرتبط است؟ ميزان اثرگذاري هر يك از متغيرهاي مستقل بر احساس تعلق به اين دو بعد از هويت چه مقدار مي باشد؟

نمونه آماري اين پژوهش چهارصد نفر از جوانان شهر شيراز (دانش آموزان سال سوم متوسطه) مي باشد. نتايج نشان مي دهد تنها 5 درصد از پاسخگويان در بعد تاريخي و 10 درصد در بعد جغرافيايي دچار اختلال هستند و متغيرهاي احساس تعلق به جامعه، مشروعيت نظام سياسي، اعتقاد به مفيد بودن مشاركت اجتماعي، برنامه درسي مدارس، ارتباط با ديگران، روايت هويت ملي و شركت در فعاليت هاي فوق برنامه با هويت جغرافيايي و تاريخي رابطه معنادار بسياري دارند.

کليدواژگان:هويت ، هويت ملي ، هويت تاريخي ، هويت جغرافيايي

  كاركرد هويت بخش مذهب شيعه در دوره صفويه

حسين گودرزي  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 36، زمستان 1387  ص 45

 چکيده   

 مذهب از عناصر كليدي هويت ملي به حساب مي آيد و از ديرباز نقشي مهم در انسجام ملت ها برعهده داشته است. اين نقش آفريني در دوره هاي پيش از مدرنيته فراگيرتر و در كنار حكومت و نهاد سياست ركن اساسي بوده است. در ايران، ملازمه بسيار نزديكي بين جامعه و دين و اركان و عناصر آن از دوره باستان به اين سو برقرار، و يكپارچگي و استقلال ملي ايران اغلب در گرو وحدت مذهبي و اتحاد دين و دولت بوده است. در اين مقاله، تلاش شده است كاركردهاي هويت بخش مذهب شيعه در دوره صفويه در جايگاه ركن هويت ملي تبيين شود. رسميت يافتن مذهب شيعي و تاسيس دولت ملي، دو ركن فرومانده هويت ملي به شمار مي آيد كه با انقلاب صفوي تكميل شد. مذهب شيعه در راستاي تكوين هويت ملي شش كاركرد مهم برعهده داشته است:

ايجاد وحدت مذهبي در كشور، نقش آفريني به عنوان نظام تشابه ساز و تمايزبخش؛ ناسيوناليسم مذهبي؛ حفظ استقلال، ايجاد نظام حقوقي و نظام مشروعيت بخش براي حكومت صفوي.

بدين سان تاسيس دولت ملي، مستقل، فراگير و متمركز ايران در كنار رسميت يافتن مذهب تشيع به تقويت و رشد فرهنگ عمومي مشترك در سراسر ايران انجاميد و اين سه، پايه هاي بازآفريني هويت ملي ايراينان را رقم زدند. در اين مقاله، كاركرد هويت بخش مذهب تشيع در مقام ركن هويت ملي در دوره صفويه بررسي شده است.

 کليدواژگان:دين ، مذهب ، شيعه ، صفويه ، هويت ملي ، دولت ملي

 گسترش يك مقياس براي اندازه گيري هويت من

محمدتقي دلخموش   

فصلنامه روانشناسان ايراني، شماره 17، پاييز 1387  ص 43

  «بنيادگرايي در آسياي مركزي؛ تداوم تقابل هويت ها

دكتر حسين مسعودنيا ،سيدداود معصومي  

فصلنامه مطالعات آسياي مركزي و قفقاز، شماره 64، زمستان 1387  ص 27

مشاهده متن   [PDF 190kb]    

  روش نوين تشخيص عنبيه در تعيين هويت

امين اله مه آبادي ، اصغر ميرزايي   

فصلنامه بينا، شماره 54، پاييز 1387  ص 50

  آپارتايد ، ظهور و سقوط

دكتر عليرضا آقاحسيني  

فصلنامه تاريخ روابط خارجي، شماره 35، تابستان 1387  ص 135

  مقايسه هويت و سلامت روان در دانشجويان استفاده كننده از اينترنت و محيط هاي مجازي دانشگاه تهران

سید سلمان علوی ، كیانوش هاشمیان ، فرشته جنتی فرد   

دوفصلنامه تحقيقات علوم رفتاري، شماره 11، 1387  صص 27-35

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 231kb]    

 مقدمه: مدت زمان استفاده از رايانه و اينترنت در گروه سني نوجوان و جوان رو به افزايش است. به اين دليل بررسي رابطه رسانه هاي الكترونيك با هويت و سلامت روان ضروري به نظر مي رسد. اين مطالعه به بررسي وضعيت هويت و سلامت روان در سه گروه از دانشجويان استفاده كننده از اينترنت و محيط هاي مجازي در دانشگاه تهران پرداخته است.

مواد و روش ها: اين پژوهش به روش مقطعي انجام شد. براي اين منظور تعداد 200 نفر (19 تا 30 سال) از دانشجويان مقطع كارشناسي دانشكده هاي مختلف دانشگاه تهران به روش نمونه گيري سهميه اي انتخاب شدند. ابتدا پرسش نامه هاي هويت خود، هويت مذهبي، هويت ملي، سلامت روان و پرسش نامه اطلاعات فردي بر روي نمونه اجرا شد. سپس با استفاده از پرسش نامه اطلاعات فردي گروه نمونه به سه گروه تقسيم شدند: گروهي كه در هفته از اينترنت و محيط هاي مجازي به مقدار زياد (20 تا 40 ساعت) استفاده مي كنند؛ گروهي كه از اينترنت و محيط هاي مجازي در هفته كم (5 تا 10 ساعت) استفاده مي كنند؛ گروهي كه از اينترنت و محيط هاي مجازي به ندرت استفاده مي كنند يا استفاده آنان ناچيز است. آن گاه به وسيله روش هاي آمار توصيفي و استنباطي (تحليل واريانس يك طرفه به همراه آزمون تعقيبي شفه) نمرات سه گروه در پرسش نامه هاي مذكور به وسيله نرم افزارSPSS10 مورد مقايسه قرارگرفت.

يافته ها: نتايج نشان داد كه ميان نمرات هويت شخصي در سه گروه تفاوت معني داري وجود ندارد (2/3F = ، 05/0P > ). اما ميان نمرات پرسشنامه هاي هويت ملي (2/2F = ، 05/0P < )، هويت مذهبي (9/15F = ، 05/0P < ) و سلامت روان (5/10F = ، 05/0P < ) سه گروه استفاده كننده از اينترنت و محيط هاي مجازي تفاوت معني داري وجود دارد.

نتيجه گيري: در اين مطالعه ميانگين نمرات وضعيت هويت ملي، مذهبي و سلامت روان در گروه استفاده كننده مفرط از كامپيوتر از دو گروه ديگر پايين تر بود. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد كه استفاده زياد از اينترنت و محيط هاي مجازي مي تواند با كاهش سلامت روان و نقايص برخي جنبه هاي هويت مرتبط باشد.

 کليدواژگان:هويت، سلامت روان، دانشجو، اينترنت

 هويت كارآمدي نهادي و امنيت انساني

دكتر محمد محسن حميدي  

ماهنامه اطلاعات سياسي - اقتصادي، شماره 256، آذر و دي 1387  ص 166

مشاهده متن   [PDF 106kb]    

 لزوم اتخاذ سياست زباني مناسب در برابر گسترش زبان انگليسي

طاهره احمدي پور  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 119

 چکيده   

 در دهه هاي اخير زبان انگليسي متعاقب پديده جهاني شدن به طور بي سابقه اي گسترش يافته و چالشي جديد براي كشورهاي غيرانگليسي زبان ايجاد كرده است. از سويي ارتباطات جهاني ايجاب مي كند كه اين زبان مورد توجه جوامع غيرانگليسي زبان قرار گيرد تا در عرصه مناسبات سياسي ـ اقتصادي از ديگر جوامع عقب نمانند؛ از سويي ديگر تاثير فرهنگ هاي غربي كه از طريق زبان انگليسي به جوامع تحميل مي شود نيز گريزناپذير است، به گونه اي كه هويت هاي ملي سخت تحت تاثير قرار مي گيرند. با نظر به مباني نظري برنامه ريزي زبان و محصول عملي آن، كه سياست زباني است، مي توان در صدد يافتن راهكارهاي عملي برآمد تا ضمن بهره مندي از فوايد به كاربردن اين زبان خارجي، از خطرهاي ناشي از آن نيز تا حد ممكن در امان بود. در اين مقاله ضمن طرح تجربيات مفيد برخي از كشورها در اين زمينه و جست وجوي موضوع در سياست هاي موجود در ايران، بر اهميت دادن به نوع مديريت و سياست زباني در برابر گسترش روزافزون زبان انگليسي تاكيد، و راهكارهايي پيشنهاد مي شود.

 کليدواژگان:جهاني شدن ، زبان انگليسي ، سياست زباني ، فرهنگ و هويت

 تهديدپذيري اقتصادي ، تهديدپذيري هويت ملي مطالعه موردي ايران و كشورهاي منطقه

فرهاد رهبر ، سيدموسي خادمي   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 135

 چکيده   

 يكي از شاخصه هاي اصلي ملت در عصر جديد، وجود نظام اقتصادي قدرتمند در سايه دولتي ملي است. تهديدپذيري اقتصادي، منجر به تهديد نظام سياسي مي شود و فروپاشي اقتصاديِ يك نظام سياسي بي شك يكي از عناصر و مؤلفه هاي هويت ملي را تهديد مي كند. منطقه پرتنش خاورميانه و وجود كشورهاي رقيب و دشمن ايران در منطقه، مي تواند عوامل بيروني اين تهديد هويتي در نظر گرفته شود؛ به طوري كه بر اساس سند چشم انداز بيست ساله، ايران در افق 1404هـ.ش بايد به جايگاه اول اقتصادي منطقه دست يابد. اين مقاله، با معرفي مفهوم تهديدپذيري اقتصادي و تعيين ابعاد، مؤلفه ها و شاخص هاي آن، به بررسي يكي از عوامل استراتژيك شناخت تهديدات هويت ملي (تهديدات اقتصادي) مي پردازد. بر اساس الگوي ارائه شده، كشورهاي برخوردار از رشد اقتصادي مستمر و درونزاي بالاتر، توزيع عادلانه تر و استقلال اقتصادي بيشتر، كمتر در معرض تهديدات اقتصادي هستند. در نتيجه نظام سياسي و هويت ملي آن ها كمتر در معرض خطر است. در ادامه، شاخص تركيبي تهديدپذيري اقتصادي (ETI) معرفي، و روند تغييرات آن طي دوره زماني 2005-1995 محاسبه شده است. با توجه به نتايج به دست آمده، اقتصاد ايران از نظر توزيع عادلانه، استقلال اقتصادي و تهديدپذيري كلي اقتصادي در مقايسه با اقتصاد كشورهاي عربستان، تركيه و رژيم اشغالگر قدس در معرض تهديدات بيشتري است و در بعد رشد درونزاي اقتصادي از ميان كشورهاي يادشده در مقايسه با عربستان سعودي داراي وضعيت بهتري مي باشد.

 کليدواژگان:تهديدات اقتصادي ، استقلال اقتصادي ، رشد اقتصادي ، توزيع عادلانه ، هويت ملي

  فرهنگ و هويت ايراني و جهاني شدن

تقي آزادارمكي ، مجتبي مقصودي ، محمود مهام  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 163

  جايگاه هويت ملي در كتب درسي آموزش و پرورش مورد مطالعه : كتب تاريخ دوره دبيرستان

عطاءالله عبدي ، مريم لطفي   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 53

 چکيده   

 يكي از ابزارهاي مهمي كه حكومت ها براي حفظ تماميت ارضي و بقاي سياسي خود از آن سود مي جويند، نهاد آموزش و پرورش است. اين نهاد بخش عمده اي از دوران پايه ريزي شخصيت و چارچوب فكري افراد جامعه را در ابعاد مختلف شكل مي دهد و هدايت مي كند. بنابراين، نهاد يادشده در قالب هاي مختلف، به ويژه با استفاده از كتب درسي مناسب، مي تواند نقش برجسته اي در تقويت و ترويج هويت ملي هر كشوري ايفا نموده، حيات آن را تضمين كند. از آن جمله، آگاهي هاي تاريخي است كه يكي از شاخصه هاي مهم هويتي ملت ها به شمار مي رود. ايران با دارا بودن زمينه هاي مختلف همبستگي ملي، از معدود كشورهاي تاريخي است كه مي تواند با شناساندن و تاكيد بر نقاط عطف و افتخارآميز اين تاريخ، بيش از پيش براي تقويت حس ملت بودن و همگرايي ملي از آن بهره بَرد. اين امر در وهله نخست بر عهده نهاد آموزش و پرورش است تا در قالب كتب درسي، به ويژه درس تاريخ به اين مهم بپردازد. مقاله حاضر بر آن است تا با توجه به محتواي كتب تاريخ مقطع دبيرستان در مقام يكي از مبادي اصلي تقويت هويت ملي در ايران، به اين پرسش پاسخ دهد كه كتاب هاي تاريخ دبيرستان تا چه حد محتواي لازم را براي شناساندن و تقويت هويت ملي ايرانيان داراست؟ روش تحقيق، توصيفي، ابزار گردآوري اطلاعات، كتابخانه اي و شيوه آزمون فرضيه از نوع كيفي است. نتايج حاصل، نمودار آن است كه گرايش به تقويت هويت ملي در كتب تاريخ دبيرستان ضعيف و خنثي است.

 کليدواژگان:تاريخ ، هويت ملي ، آموزش و پرورش ، همگرايي ملي

   هويت ايراني خوزستان در گستره تاريخ

اصغر جعفري ولداني  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 73

 چکيده   

 برخي از نويسندگان كشورهاي عربي با انتشار نقشه، مقاله و كتاب، نام خوزستان و شهرهاي اين استان ايران را به عربي تغيير داده، مدعي هستند كه خوزستان سرزميني عربي است. برخي از رهبران كشورهاي عربي نيز از اين ادعا حمايت كرده اند. در اين مقاله با مراجعه به متون كهن تاريخي نشان داده شده كه از سپيده دم تاريخ تا كنون، نام اين قسمت از سرزمين ايران خوزستان، همواره بخشي از ايران زمين بوده است. سپس از مشعشعيان و بني كعب سخن گفته شده كه پس از ورود به ايران به مذهب شيعه گرويده، تابعيت ايران را پذيرفتند. آنان تحت تاثير فرهنگ و تمدن ايراني قرار گرفته، دست از راهزني، غارت و كشتار برداشتند. شيوخ آن ها نيز به دولت ايران وفادار بوده و از طرف دولت ايران به حكومت مناطقي كه در آن ساكن بوده اند ـ بخش كوچكي از خوزستان ـ منصوب مي شدند.

 کليدواژگان:خوزستان ، عثماني ، صفويه ، مشعشعيان ، بني كعب ، هويت ايراني

  جهاني شدن فرهنگ با تاكيد بر هويت اجتماعي جوانان شهر اصفهان

مهدي اديبي ، بهجت يزدخواستي ، مهناز فرهمند  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 99

 چکيده   

 جهاني شدن، فرايند گريزناپذير قرن 21، پديده اي است كه در دهه پاياني قرن بيستم، تبعات و پيامدهاي گسترده آن ابعاد مختلف سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جوامع جهاني را از جمله ايران تحت الشعاع قرار داده است. در پي اين تغييرات، آثار جهاني شدن بر ابعاد متنوع زندگي انسان ها، مراودات و هويت آنان در ابعاد مختلف بر كسي پوشيده نيست.

اين جستار با هدف بررسيِ ارتباط فرايند جهاني شدن فرهنگ و تاثير آن بر تغيير هويت اجتماعي جوانان به شيوه پيمايشي انجام شده است. اطلاعات لازم از طريق پرسشنامه، از نمونه اي 384 نفري از بين جوانان هجده الي سي ساله از مناطق يازده گانه شهر اصفهان جمع آوري شده است. نتايج حاصل از بررسي نشان مي دهد كه بين فرايند جهاني شدن فرهنگ و برجستگي ابعاد چندگانه هويت، همبستگي وجود دارد و تغييرات حاصل شده در ابعاد متعدد هويت، با كاربرد فن آوري اطلاعاتي و ارتباطي در حيطه هايي چون مصرف گرايي، نوگرايي و گرايش به ارزش هاي فرهنگي نو صورت مي پذيرد.

 کليدواژگان:جهاني شدن ، فرهنگ ، هويت اجتماعي ، جوانان اصفهان

 بررسي ميزان توجه به مولفه هاي هويت ملي در كتاب هاي درسي دوره راهنمايي

ابراهيم صالحي عمران ، احمد رضايي ، كيومرث نيازآذري ، سيدنعمت الله كمالي كارسالاري  

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 3

 چکيده   

 پژوهش حاضر با هدف توصيف ميزان توجه به مؤلفه هاي هويت ملي در كتاب هاي درسي دوره آموزش راهنمايي ايران انجام شده است. بدين منظور با بهره گيري از روش تحليل محتوا، سي جلد كتاب درسي دوره آموزش راهنمايي سال 87-1386 بررسي و تحليل شده كه شامل 488 درس و 3895 صفحه بوده است. از روش آنتروپي شانون نيز براي تفسير پيام و پردازش اطلاعات موجود براي به دست آوردن ضريب اهميت هر يك از مقوله هاي هويت ملي و مقايسه ضرايب اهميت آن ها استفاده شده است. مقوله هاي هويت ملي شامل ارزش هاي باستاني، ارزش هاي ديني ـ مذهبي و ارزش هاي فرهنگ غرب است كه هر يك با بهره مندي از معيارهاي تعريف شده بررسي گرديده اند. براساس يافته هاي پژوهش، توجه متعادلي به عناصر و مؤلفه هاي هويت ملي نشده است. بيشترين ضريب اهميت در ميان دروس و صفحات كتب درسي اين دوره به مقوله ديني ـ مذهبي اختصاص دارد. از مجموع دروس دوره راهنمايي، در 299 درس با 931 صفحه به مقوله ديني و مذهبي، در 96 درس با 161 صفحه به مقوله باستاني و ملي و در 21 درس با 46 صفحه به ارزش هاي فرهنگ غرب توجه شده است.

 کليدواژگان:هويت ملي ، تحليل محتوا ، آموزش راهنمايي ، هويت ايراني

 هويت ملي در كتاب هاي درسي - آموزش و پرورش مورد مطالعه : دوره متوسطه

ابراهيم خدايار ، اعظم فتحي   

فصلنامه مطالعات ملي، شماره 35، پاييز 1387  ص 27

 چکيده   

 نظام هاي آموزشي در شكل دهي به هويت ملي كشورها نقش بي بديلي به عهده دارند. تحليل و بررسي علمي مواد به كار رفته در نظام هاي آموزشي و نيز بسامد كاربرد هر يك از مؤلفه هاي اصلي و فرعي، موضوع بررسي كارشناسانه است. تحليل اين مؤلفه ها، ابزار مناسبي براي ترسيم نقشه كلان سياست فرهنگي يك كشور خواهد بود. نويسندگان مقاله در اين پژوهش، با تحليل و بررسي شانزده جلد از كتاب هاي درسي تاريخ، جامعه شناسي، زبان و ادبيات فارسي رشته هاي علوم تجربي، علوم انساني و رياضي و فيزيك در مقطع متوسطه، به دنبال بررسي انعكاس مؤلفه هاي هويت ملي ايران و شاخصه هاي آن، جهان ايراني و تبيين مفهوم نظري هويت در اين آثار هستند. اين مصاديق و عناصر شامل چهار عنصر اصلي فرهنگ، دين و مذهب، تاريخ و قلـــــمرو سياسي ـ جغرافيايي است. يافته هاي اين پژوهش نشان مي دهد كه مؤلفان كتاب هاي درسي و برنامه ريزان آموزش و پرورش در انعكاس مفاهيم و مصاديق هويت ساز و بحث نظري هويت در كتاب هاي يادشده عملكرد مناسبي داشته اند؛ اما در حوزه تمدن ايراني عملكرد آن ها نسبتاً ضعيف است. روش تحقيق در اين پژوهش تحليل محتوا مبتني بر ارائه آمار و ارقام است.

 کليدواژگان:هويت ملي ، جهان ايراني ، نظام آموزشي ايران ، كتاب هاي درسي دوره متوسطه

 مقايسه فضاي تبليغي تلويزيون و مسجد

حسن خيري  

ماهنامه معرفت، شماره 131، آبان 1387  ص 39

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 210kb]    

 در اين نوشتار با بهره‏گيري از چارچوب نظري «هويت، فضا»، فرايند تعامل ساحت‏هاي عقلاني و احساسي انسان در فضا و بازتوليد آن، كه حاكي از تبلور متفاوت ابعاد عقلاني و احساسي آدمي نسبت به گونه‏هاي متفاوت فضايي است، برخي از ابعاد دين‏داري در دو فضاي «تقيد به تماشاي برنامه‏هاي مذهبي تلويزيون» و «تقيد به رفتن به مسجد» با روش پيمايشي و فن پرسش‏نامه مورد بررسي قرار گرفته و تبيين گرديده كه در شرايط تقيد به مسجد زمينه مناسب‏تري براي تبليغ ديني فراهم است؛ چراكه در فضاي تماشاي تلويزيون، ماهيت سرگرم‏كنندگي آن مجال كمتري براي تجلي ابعاد دين‏مدارانه انسان فراهم مي‏كند. هدف از اين پژوهش اين است كه ظرفيت مكان‏ها و فضاهاي سنتي تبليغ را با فضاهاي مجازي نوين بررسي و ميزان تاثيرگذاري، تفاوت و ظرفيت‏هاي هر يك را با هم مقايسه نمايد.

 کليدواژگان:تبليغ رسانه اي، تبليغ سنتي، مسجد، هويت، فضا، دين مداري، تكليف مداري، تسامح و تساهل، عرف گرايي، نسبي گرايي

  ژنوم ميتوكندري ابزاري مؤثر در تعيين هويت

فصلنامه پزشكي قانوني، شماره 51، پاييز 1387  ص 166

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 271kb]    

 زمينه و هدف: ژنوم ميتوكندري سلول هاي انساني داراي 16569 نوكلئوتيد مي باشد كه توالي و ساختار آن در سال1981 تعيين شده و دگرگوني هاي ايجاد شده در ناحيه توالي بسيار كوتاه يك (HVS-1) ده برابر سريع تر از DNA كروموزومي است. هدف از اين تحقيق مطالعه ميزان پلي مرفيسم، تعيين درصد موتاسيون و ميزان هموپلاسي در اقوام مختلف ايراني، بررسي ميزان فراواني هاپلوگروپ ها و محاسبه حداقل و حداكثر گوناگوني در هاپلوتيپ هاي آنها، بررسي قديمي ترين اقوام ايراني و محاسبه ميزان (Diversity) و واريانس هاپلوتيپ ها به منظور استفاده در تعيين هويت مي باشد.

روش بررسي: در اين مطالعه هاپلوتيپ هاي ناحيه HVS-1 ژنوم ميتوكندري 357 نفر منتسب به اقوام فارس، ترك آذري، گيلك، كرد، سيستاني، بلوچ، عرب، تركمن مورد بررسي قرارگرفته است. مقدار 2 ميلي ليتر خون از افراد غيرخويشاوند براساس محل تولد و اطلاعات مربوط به سه نسل متوالي، در ميكروتيوب هاي حاوي ضد انعقاد تهيه و پس از تخليص DNA ژنوميك و تكثير ناحيه HVS-1 و تعيين توالي توسط دستگاه توالي گرABI 310 ، توالي ها توسط برنامه Clustalx با توالي مرجع كمبريج مقايسه و پلي مرفيسم ها مشخص و براساس اين تغييرات از طريق درخت فيلوژنتيك، هاپلوگروپ ها و فراواني آنها در اقوام مشخص گرديد.

يافته ها: در357 الگوي ميتوكندري مطالعه شده تعداد 160 نوكلئوتيد جهش يافته در ناحيه HVS-1 مشاهده شد. بالاترين هموپلاسي يعني موتاسيون مشابه با 40% در فارس ها و پايين ترين آن مربوط به سيستاني ها با 13% مي باشد. ميزان واگرايي (Diversity) در قوم فارس با عدد 862/0 پايين ترين مقدار را دارد. واريانس هاپلوتيپ ها در قوم سيستاني بالاتر از ديگر اقوام مطالعه شده و ميزان آن 87/0 مي باشد. هاپلوگروپ HV فراوان ترين هاپلوگروپ در اقوام فارس، ترك آذري، گيلك، كرد و سيستاني بوده و هاپلوگروپ هاي M و N در اقوام تركمن و بلوچ و عرب فراوني بيشتري دارند.

نتيجه گيري: اين مطالعه نشان داد كه در فارس ها، آذري ها، گيلك ها ، كردها و سيستاني ها، هاپلوگروپ هاي مخصوص اوراسياي غربي غالب بوده و در عرب ها و بلوچ ها هاپلوگروپ هاي اوراسياي شرقي و اوراسياي غربي داراي فراواني تقريبا يكسان و در تركمن ها، هاپلوگروپ هاي ويژه اوراسياي شرقي غالب تر مي باشد. بالا بودن واريانس هاپلوتيپ ها در بين تمامي اقوام به ويژه سيستاني ها، اهميت به كارگيري الگوي mtDNA را در تعيين هويت مجرمين و شناسايي اجساد مجهول الهويه بيان مي كند.

 کليدواژگان: ژنوم ميتوكندري، هاپلوتيپ، پلي مرفيسم، هاپلوگروپ، تعيين هويت

  تبعيض سني : ارزيابي گفتمان سياست فرهنگي در هويت بخشي به جوانان ايراني

عباس كاظمي ، ابراهيم محسني آهويي  

نامه علوم اجتماعي دانشگاه تهران، شماره 33، بهار 1387  ص 23

 چکيده    مشاهده متن   [PDF 273kb]    

 سن به عنوان مقوله فرهنگي منقسم، شهروندان را در گروه‏هاي سني تحت انتظام درآورده و حدوث گفتماني خاص، برآمده از مناسبات قدرت در جامعه را موجب مي‏شود كه كاركردي هستي‏بخش براي گروه‏هاي سني دارد. جواني يكي از دوره‏هاي سني است كه حوزه منازعه‏اي را در خصوص تعاريف، بازنمايي و هويت‏بخشي به خود اختصاص مي‏دهد. نويسندگان درصددند تا ضمن مرور احكام گفتماني غالب در خصوصِ جوانان، با تحليل گفتمان نهادهاي سياست‏گذار، به اين پرسش پاسخ گويند كه گفتمانِ سياست فرهنگي در هويت‏بخشي به جوانان ايراني بر چه رويكرد يا رويكردهايي مبتني است؟ بررسي رويكردهاي مطرح شده در اين مقاله را بايستي به عنوان ديرينه‏شناسي گفتمان‏هاي جواني قلمداد كرد. در اين مقاله نشان داده مي‏شود كه گفتمان سياست فرهنگي از حيثِ احكامِ بارزِ مندرج در آن، گرايش به رويكردهاي دوگانه مسأله‏ساز و موجه‏ساز به جواني دارند. همچنين استدلال فوق، اشاره‏اي ضمني به دلايل عدم توفيق برنامه‏ريزان اجتماعي در جلب مشاركت جوانان دارد.

 کليدواژگان:احكام گفتماني ، تبعيض سني ، جواني ، سياست فرهنگي ، هويت

 تحليلي بر سياست خارجي آقاي دكتر محمود احمدي نژاد

دكتر محمدرحيم عيوضي  

فصلنامه راهبرد ياس، شماره 14، تابستان 1387  ص 209

مشاهده متن   [PDF 238kb]