شناخت عوامل موثر در تغييرات ارتباطي و ويژگي هاي وسايل ارتباط جمعي مي تواند به درك ما از انقلاب جهاني ارتباطي كمك كند. عوامل موثر در تغييرات ارتباطي پنج عامل تكنولوژيك در تغييرات ارتباطي نقش مهمي ايفا كرده اند اين پنج مولفه كه در چهار مرحله ، نوشتار، چاپ، ارتباطات دوربرد و ارتباطات تعاملي (interactive) بروز كرده اند، به قرار زير هستند: 1- تكنولوژيهاي مخابره (Transmission): تكنولوژيهايي كه در مخابره نقش داشتند مثل ماهواره و كابل و سيم 2- تكنولوژي مينياتوري (Miniaturization): كوچك شدن ابعاد تكنولوژي ها از عوامل موثر ديگر بر تغييرات ارتباطي بود. مثلا پرتابل شدن كامپيوتر كه خود باعث تغييرات مهمي در كاربري آن شد. 3- تكنولوژيهاي انباشت و بازيافت (Storage & Retrieval): اين نوع تكنولوژيها به انباشت رقمي (Digital) اطلاعات كمك كرده و به اين ترتيب ضمن فشرده سازي حجم اطلاعات (نظير كاركرد ديسكتها و سي دي رام ) به طبقه بندي و بازيافت سريع آن نيز كمك كردند. 4- تكنولوژي هاي نمايش (Display): اين نوع تكنولوژي ها مثل مانيتورها و صفحات نمايش نيز با قابليبت هايي كه به وجود آوردند، تغييرات مهمي ايجاد كردند. 5- تكنولوژي هاي كنترل (Control): كه توسط كامپيوتر ايجاد شد و باعث اعمال كنترل بيشتر بر جريان ارتباط شد. ويژگي هاي وسايل ارتباط همگاني براي تكنولوژيهاي ارتباطي همگاني شش ويژگي مهم قايل مي شوند: 1- تعاملي بودن (Intractivity): اين يكي از ويژگي هاي مهم رسانه هاي نوين است كه كامپيوتر يك جزؤ برجسته آنرا تشكيل مي دهد. به عبارت بهتر اين حالت نظير ارتباط چهره به چهره است بطوري كه كاربر (User)مي تواند متقابلا پاسخ بدهد (To talk back). در حقيقت ، اكنون وسايل ارتباطي نوين هر دوويژگي كانالهاي بين فردي و كانالهاي رسانه هاي جمعي را دارا هستند. به ديگر زبان در ماهيت يكسويه اطلاعات از فرد به جمع (to-mnmany Flow one-t) تغيير به وجود آمده (در زمينه رسانه هاي الكترونيك ) و همان حالتي كه به عنوان تعاملي از آن ياد شد ايجاد شده است. در اين حالت ، فرستنده و گيرنده در يك حالت كنش و واكنش متقابل قرار دارند.(مثل وبلاگ ها) 2- جمع زدايي (Demassification): جمع زدايي نيز از ويژگي هاي منحصر به فرد رسانه هاي نوين است. با اين ويژگي كنترل سيستم هاي ارتباطي، از «توليدكننده پيام» به «مصرف كننده پيام» منتقل شده است. برخلاف گذشته كه پيامهاي رسانه ها، كلي منتشر مي شد و مثلا يك مجله به درد اكثر اعضاي خانواده مي خورد و در آن از ورزش ، سياست ، آشپزي و... وجود داشت ، حالا نشريات تخصصي به وجود آمده اند و مخاطبان خاص خود را دارند. به ديگر سخن از «جمع سازي» فاصله گرفته و به وادي «افراد» كشيده شده ايم. در زمينه سخن پراكني و پخش نيز از Broadcasting به سوي Narrowcasting در حركت هستيم. 3- ناهمزماني (Asynchronous): قبلا بايد منتظر مي شديم تا روزنامه منتشر شود. اما الان مي شود، قبل از انتشار روزنامه از طريق كامپيوتر و مودم به روزنامه رفت و اخبار موردنظر را خواند. قبلا بايد همه يك فيلم را از تلويزيون مي ديدند، ولي حالا مي توان با استفاده از امكان «ويدئو درخواستي» (Video on demand) از طريق يك كلوب ويديويي فيلم دلخواه خود را ببينيم. تكنولوژيهاي نوين ارتباطي بر عنصر زمان به عنوان متغير تعيين كننده غلبه كرده اند. حالا تكنولوژيهاي نوين اين قابليت را دارند كه ارسال و دريافت پيام را در زمان دلخواه فرد صورت دهند و اين نيز بخشي از انتقال كنترل از منبع به گيرنده است. 4- تمركززدايي (Decenteralization): در تكنولوژي هاي نوين ارتباطي اين ما هستيم كه مركزيت داريم حالا پيامها را مي توان مثل بسته هاي پستي در منزل دريافت كرد به عبارت ديگر ارتباطات مثل سابق «جمعي» عمل نمي كند و سفارش پذير شده است. همانطور كه قبلا به طور مثال براي داشتن تماس تلفني بايد حتما در خانه حضور مي داشتيم - ارتباط خانه به خانه - ولي حالا تلفن موبايل اين مشكل را حل كرده و ارتباطات تلفني را نقطه به نقطه كرده است. 5- ظرفيت بيشتر (Higher capacity): تكنولوژيهاي نوين اطلاعاتي ظرفيت گردآوري و توزيع اطلاعات را افزايش داده اند. حافظه هاي عظيم كامپيوترها و قدرت انتقال بي سابقه اطلاعات از طريق فيبرهاي نوري و پديده بزرگراههاي اطلاعاتي و همچنين بروز عباراتي چون «عصر اطلاعات»، «ابر بزرگراههاي ارتباطي» و... از اين پديده خبر مي دهند. 6- انعطاف پذيري (Flexibility): با كمك تكنولوژي نوين اطلاعاتي مي توانيم هر وقت لازم است وارد سپهر اطلاعات شويم. اين انعطاف پذيري اوج تعاملي شدن ارتباطات است. جامعه اطلاعاتي يا عصر شهروندان الكترونيك: تكنولوژيهاي نوين ارتباطي باعث تولد «جامعه اطلاعاتي» (Information society) شده اند. جامعه اطلاعاتي به جامعه اي گفته مي شود كه در آن اكثريت نيروي كار مركب از كارگزاران اطلاعاتي است. امريكايي ها مي گويند اين جامعه بطور مشخص از سال 1956 در امريكا متولد شده و آن زماني بوده كه ميزان كارمندان دفتري در امريكا يعني دست اندركاران امور اطلاعاتي و ارتباطي از تعداد كارگران بيشتر شده است. در اين دوران 60 درصد نيروي كار به توليد اطلاعات اشتغال داشته و 13 درصد هم به توليد محصولات مشغول بوده اند. جامعه اطلاعاتي يك جامعه به اصطلاح پست مدرنيستي به حساب مي آيد كه بر توليد اطلاعات و باورها و تصورات متكي است. در حالي كه جامعه مدرن (عصر انقلاب صنعتي) بر توليد جمعي محصولات كارخانه اي استوار بود. به عبارت بهتر مي توان گفت مشخصه عصر مدرن ، كارخانه و توليد جمعي محصول بر روي زمين و مشخصه عصر پست مدرن ، اطلاعات ، الكترونيك ، ژنتيك و هوا و فضا است كه نقطه شروع آن نيز شايد پرواز شاتل (1981) بوده كه ارتباطات دوربرد را به كامپيوتر گره زد. حالا در اين دوران ، شبكه منسجم ارتباطات جهان از اهميتي هم سنگ با جامعه اطلاعاتي برخوردار شده است. در جامعه اطلاعاتي ، گرانبهاترين كالا «اطلاعات» است. حالا با«فكر سالارها سروكار داريم و به جاي پرولتاريا با» فكر كارها(cognitaria) و هنوز در اين جامعه اطلاعاتي هم شمال و جنوب وجود دارد: داراها و ندارهاي اطلاعات. اجلاس سران درباره جامعه اطلاعاتي در ژنو (10 تا 12 دسامبر 2003) و اجلاس بعدي كه 16 تا 18 نوامبر 2005 در تونس برگزار مي شود، مقدمه اي براي تكوين مفهوم و ماهيت جامعه اطلاعاتي است. فرداي ارتباطات الف- حامل هاي مشترك (common carries) حرف اول و آخر ارتباطات همگاني فردا است. حامل هاي مشترك همان امكانات ارتباطي همگاني هستند (تلفن ، تلگراف ، نامه ، فاكس و كامپيوتر) كه در آنها عين پيام بدون دستكاري و اديت (edit) مخابره مي شود. دو ويژگي حاملهاي مشترك از اين قرار است: 1 - در اختيار همه هستند. 2 - در محتواي پيام دخالتي صورت نمي گيرد. ب - از سوي ديگر، هنوز معلوم نيست با توجه به دگرگوني هاي مطروحه در توليد، توزيع و كنترل اطلاعات و ارتباطات ، آيا آزاديهاي رسانه هاي نوشتاري بر ارتباطات حاكم مي شود يا محدوديت هاي ارتباطات الكترونيك كه همان راديو و تلويزيون هستند. ج - وجوه اختلافات رسانه ها كاهش مي يابد و كاربردهايشان به هم نزديكتر مي شود و به عبارت ديگر، كاربردهاي خصوصي و عمومي رسانه ها نزديكتر خواهد شد. تلويزيون هم ديدني است و هم وسيله اي براي خريد. د - ظاهر ارتباطات دمكراتيك تر مي شود. چون گيرنده فقط گيرنده نيست و مي تواند در اثر تعامل به فرستنده هم تبديل شود. به هر حال آنچه از هم اكنون در انقلاب ارتباطات قابل رويت است ديگر به كتابهاي ژول ورن و ايزاك اسيموف تعلق ندارد: تابلوهاي الكترونيك بر ديوارها نصب شده اند، كتابها ديجيتال شده اند و تلويزيونهاي كامپيوتري، ديدن كنسرتها و مسابقات ورزشي را از درون اتاقها بطور زنده امكانپذير ساخته اند، بانك اطلاعات در كنج خانه ها قد علم كرده و اكنون جهانگردي از طريق اينترنت و يا تغيير پياپي كانالهاي تلويزيوني امكان پذيرست و در عين حال به لطف تكنولوژي تعاملي ، سينماي مطابق ميل همه هم به عرصه آمده است چرا كه با فشار يك دكمه مي شود مسير سوژه را به سوي فرجام دلخواه تغيير داد. در انتقال ارتباطات آنچه بيشتر از همه مشهود است ، مرگ مسافت و فاصله است ، مرگي كه محصول عبور از بزرگراههاي اطلاعاتي و در راس آنها اينترنت و رسيدن به جامعه اطلاعاتي است. منبع