معرفی کار:
موضوع:هویت قومی در اینترنت(بررسی عملکرد اینترنتی گروه های قومی آذری ،بلوچ ،ترکمن،عرب خوزستانی وکرد).  استاد راهنما : دکتر ناصر فکوهی ، دانشجو: آذرنوش عیاری. سال ارائه : شهریور 1384. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.  پایان نامه کارشناسی ارشد.مطالب رساله ی مورد نظر در 340 صفحه و در سه فصل ارائه شده است

فصل اول : شامل مقدمات و مبانی نظری تحقیق است که مباحث مطرح شده در بخش اول طرح مسئله ،ضرورت تحقیق،روش شناسی ،پیشینه تحقیق ،جامعه مورد مطالعه، معرفی مفاهیم،بررسی مفاهیم معرفی شده به صورت تلفیقی(1-مقدمه ای بر جریانات هویتی.2- اینترنت و هویت 3- قوم گرائی به صورت آنلاین.) هستند. فصل دوم: مطالب این فصل معرفی یافته های تحقیق در قالب عنوان هایی چون رسانه های غیر اینترنتی  گروه های قومی(نکاتی تکمیلی پیرامون رسانه های غیر اینترنتی )،کلیاتی در مورد محیط های مجازی مورد نظر در انجام پژوهش (الف- وب سایت ها و وبلاگ ها .ب-اتاق های گپ زنی یا چت روم.)، محیط های مجازی قومی از نظر موضوعی/محتوائی ،بررسی چگونگی حضور گروه های قومی در فضای مجازی هستند .فصل سوم شامل: نکاتی تکمیلی پیرامون یافته های تحقیق ( 1- گروه های قومی به لحاظ درونی (الف- نمایش لایه هاو مرزبندی های درونی گروه قومی.ب-احساس وابستگی و تعامل درون گروهی بصورت فراملی ). 2- گروه قومی به لحاظ بیرونی (الف-ارتباط میان گروه های قومی ، ب- گروه های قومی و مسئله ملی ، ج- گروه های قومی  و پدیده جهانی شدن). شاخص های هویتی و عملکرد اینترنتی گروه های قومی  ( الف – مذهب،  ب- زبان، ج- وطن /سرزمین مشترک).معرفی اجمالی برخی دیگر از گروه های قومی حاضر در فضای مجازی است . و در بخش آخر جمع بندی ، نتیجه گیری  ، پیشینیه ی تاریخی (گروه قومی آذری ،بلوچ ،ترکمن،عرب خوزستانی  و کرد) و ضمائم (نمودار های مربوط به میزان مشارکت گروه های قومی در حیطه های مجازی ،فهرست آدرس های اینترنتی ،ترجمه و آوانگاری اسامی محلی وب سایت ها و وبلاگ های قومی )ارائه شده است.

مقدمه:

!--یکی از مباحث بسیار مهم کنونی در عرصه ی علوم انسانی پدیده جهانی شدن و شبیه بودگی فرهنگی حاصل از آن است ،بدین معنی که گفته می شود جهان در پرتو فناوری های ارتباطی /اطلاعاتی نوین به سرعت روی به سوی یکسانی و به تعبیر دقیق تر ،تحلیل رفتن در فرهنگ جوامع پیشرفته غربی نهاده است و در این زمینه از پدیده اینترنت به عنوان یکی از موثر ترین ابزار های جهانی شدن یاد می شود .بنابراین می بایست در انتظار محو شدن تدریجی انواع فرهنگ های خرد در درون یک فرهنگ فراگیر جهانی بود و این در حالی است که رویداد های جهان واقعی  چندان بر این امر صحه نمی نهند.اگر چه فرایند جهانی شدن به نوعی تمامی ارکان حیات بشری و نه فقط فرهنگ را تحت تاثیر قرار داده است --!،ولی بطور همزمان می توان با برجسته شدن فرهنگ ها و هویت های جمعی خاص در درون همین فرایند شبیه ساز مواجه گردید .فرایندی دیالکتیک که امروزه هم در جهان واقعی و هم در جهان مجازی کاملا مشهود است.مقوله تکنولوژی نظر به اهمیت فراوان آن در تمامی جنبه های حیات بشری اعم از اجتماعی /فرهنگی /اقتصادی /سیاسی و غیره از دیر باز مورد توجه انسان شناسان قرار داشته است ،اما یکی از جدید ترین موضوعات مورد مطالعه در این حیطه پدیده اینترنت است .یکی از مهمترین ویژگی های این رسانه ی الکترونیکی جهان گستر امکان خلق فضاها و اجتماعات مجازی است که با توجه به فرایند های اجتماعی /فرهنگی موجود در آن ها بنظر می رسد در نوع خود ازقابلیت پژوهشی فراوانی برخوردار باشد.در واقع آشنائی با فرایند های اجتماعی /فرهنگی قابل توجهی که در فضای مجازی جریان دارند انگیزه مطالعه بر این حیطه رادر نگارنده ایجاد نمود.

طرح مسئله:
 پدیده جهانی شدن یکی از مسائل بحث بر انگیز کنونی ست و مفهومی که عموما از اصطلاح جهانی شدن بر می آید مبتنی ست بر روند تشدید ارتباطات و اتصالات جهانی که هم بطور آشکار و هم ضمنی معرف جهانی سرشار از تحرک و جابجائی ،ارتباط ،تعامل،در آمیختگی وبده و بستان های اقتصادی/اجتماعی/سیاسی/فرهنگی است.یکی از عوامل تسریع کننده روند جهانی شدن اینترنت است و دارای این خصیصه ی کلی تکنولوژی های ارتباطی ست که مولفه های فیزیکی و ملموس در آن از میان رفته است.نکته ای که در باره ی اینترنت حائز اهمیت است ایجاد ارتباط در یک فضای مجازی ست .فضای مجازی می تواند با ایجاد حس امنیت وآزادی بیشتر علاوه بر جلب مشارکت افزون تر ارتباطی، بر صراحت پیام ها (در حیطه ی وسیعی از انواع تبادلات اطلاعات و گفتگو)نیز بیافزاید.با توجه به اینکه مطرح می شود شبیه بودگی فرهنگی ناشی از فرایند جهانی شدن ،گروه های فرهنگی محلی/خرد را تحت نفوذ خود درآورده و به تعبیری در خود حل می کند ولی شواهد موجود چه در جهان واقعی و چه در جهان مجازی بر، عکس این امر دلالت دارد.
علاوه بر اینکه حضور در فضای مجازی اینترنتی به نوعی با حضور در عرصه ی تعاملی جهان واقعی متفاوت است،افرادی هم که در این فضا حضور می یابند ممکن است با برخی از اقشار عادی اجتماعات قومی متفاوت باشند. به عبارت دیگر نمی توان لزوما افراد حاضر در فضای مجازی را به لحاظ نگرش و آراء نماینده ی کامل تمامی یک گروه قومی در نظر گرفت.در هر حال مسائلی از این دست نمی تواند انگیزه و پایه ی مطالعات انسان شناختی در حیطه ی مجازی را سست نماید.

ضرورت و اهداف تحقیق:
سرزمین ایران در طول چندین هزاره شاهد همزیستی اقوام گوناگون و در عین حال حاکمیت قدرت های سیاسی نسبتا متمرکز بوده است.این چندگانگی قومی ونیز مسائل ناشی از تضاد میان حفظ هویت قومی و ایجاد یا تحکیم هویت ملی موجب تنوع غنای فرهنگی کشور ما شده است.در جوامع کثرت گرا و چند قومی، ملیت بیشتر بر وحدت سیاسی دلالت دارد و لزوما به معنای یکسان بودگی فرهنگی در میان کلیه ی اقوامی که تحت لوای مقوله ی ملیت به سر می برند نیست.بررسی سطوح خرد تر و محلی تر و نیز مطالعه ی مفاهیمی چون قومیت در مطالعات ژرفانگر انسان شناختی در جوامعی با شرایط کنونی کشور ما می تواند در جای خود دستاورد های مفیدی داشته باشد.در این رساله سعی شده است تا با تلفیق دو مقوله اینترنت و قومیت به مطالعه ی چگونگی عملکرد گروه های قومی در فضای مجازی پرداخت.و این کار با توجه به سطوح سه گانه ی تعلقی قومیت یعنی سطوح محلی ،ملی و جهانی و البته با تاکید بر دو مورد نخست صورت خواهد گرفت. با این مطالعه علاوه بر تشخیص روند و میزان تغییرات احتمالی پدید آمده می توان به عناصر واقعی یا نمادینی دست یافت که از پایداری افزون تری بر خوردار بوده اندو در مطالعات اجتماعی/فرهنگی کاربردی، در کشورمان مفید اند.

روش شناسی:
این پژوهش بر بررسی نمونه هایی از کلیه تجلیات و نشانه های حضور گروه های قومی آذری ،بلوچ،ترکمن،عرب خوزستانی وکرد در فضای اینترنتی متکی بوده که با توجه به وسعت امکانات فضای مجازی به وب سایت ها ،وب لاگ ها واتاق های گپ زنی محدود شده است.با توجه به هدف این رساله، متغیر اصلی گروه قومی بوده است که در ارتباط با حیطه های مجازی سه گانه یعنی وب سایت ها،وب لاگ هاواتاق های گپ زنی بررسی شده است.با این همه مولفه های مختلفی همچون سن ،جنسیت،قشر بندی اجتماعی و شاخص های هویتی نیز مورد توجه واقع شده است.
به علت عدم آشنایی نگارنده با زبان های محلی گروه های قومی مورد نظر ،زبان مورد استفاده در روند تحقیق فارسی بوده است.در این رساله با توجه به نوع نمونه گیری ها ی انجام شده در آن ،امکان بکار گیری تحلیل های مبتنی بر آمار (جز در ارائه میزان کلی اطلاعات گردآوری شده)وجود نداشته است.ودر مقابل بیشتر بر بررسی های کیفی نمونه هایی که در روند پژوهش مفید دانسته شده اند تلاش شده است.

جامعه مورد مطالعه :
اعضای پنج گروه قومی آذری،بلوچ،ترکمن،عرب خوزستانی و کرد، جامعه ی مورد مطالعه در این تحقیق می باشند که همگی دست کم در دو ویژگی تعیین کننده ،سهیمند:1- ایرانی بودن آنها .2- بر خورداری از پیشینه مشخص سیاسی در کشور.همچنین هر یک از گروه های ایرانی مزبور در دو گروه تقسیم بندی می شوند،گروهی که  در درون کشور ساکنند و گروهی که به عنوان مهاجر یا پناهنده در اقصی نقاط جهان پراکنده اند.


معرفی مفاهیم:

1-هویت :که در یک دیدگاه کلی در دو سطح هویت فردی و هویت جمعی قابل مطالعه است.2-قومیت: الف)نظریه های قومیت ، ب)قومیت و قوم گرایی در ایران. 3- جهانی شدن.4- اینترنت / فضای مجازی:الف) اینترنت به لحاظ اطلاع رسانی ،ب)اینترنت به لحاظ تعامل اجتماعی، ج)برخی رویکردهای نظری مرتبط با اینترنت وفضای مجازی. 5- پست مدرنیسم.ودر انتهای این بخش به بررسی این مفاهیم مطرح شده به صورت تلفیقی پرداخته شده است.

پرسش های پژوهش:
حضور گروه های قومی مورد نظر  در این پژوهش در فضای مجازی در چه راستایی و با چه اهدافی صورت می پذیرد؟آیا پیشینه تاریخی آنها در چگونگی عملکرد اینترنتی آنان مؤثر است؟2- آیا میزان علاقمندی به نمایش و حفظ هویت قومی در میان گروه های مزبوربه یک اندازه است؟میزان تعلق به سطوح مختلف هویتی محلی/ملی/جهانی در این گروه های قومی چگونه است؟3- آیا تعلق قومی در حیطه های مختلف مجازی مورد نظر ما یعنی وب سایت ها،وبلاگ ها و اتاق های گپ زنی به یک اندازه نمود می یابد؟4-ارتباطات میان گروه های مزبور در فضای مجازی چگونه است وآیا در حیطه های مجازی سه گانه فوق در این خصوص تفاوتی مشاهده می شود؟5- آیا اینترنت همزمان با تقویت و انسجام بخشیدن به ساختار های کلی قومیت در تقویت خاص گرایی های درونی در یک گروه قومی و افزایش مرزبندی های درونی نیز مؤثر است یا خیر؟

یافته های تحقیق:
آنچه که موجب موج گسترده حضور مسائل و مباحث قومی در شبکه جهانی اینترنت شده است ،بازنگری و توجهی احیا شده است که این مقوله (قومیت) طی دهه های گذشته  و البته در جهان واقعی دریافت نموده است و متغیر هایی نظیر پدیده استعمار ،مداخلات ،تمرکز ،تبعیض و نابرابری و غیره در تبیین آن بکار گرفته شده اند."سه فرایند همزمان یعنی پدید آمدن دولت های ملی،مهاجرت های گسترده و جهانی شدن همچون پیش زمینه های اساسی در گسترش علاقه به مطالعات قومی طی سال های اخیر عمل کرده اند"(فکوهی 1380).
این رساله به لحاظ ساختاری بر دو عامل اصلی تکیه دارد، نخست اینترنت و دیگری قومیت که در ارتباط با سه شاخص عمده هویت قومی یعنی زبان ،مذهب و وطن/قلمرو مورد نظر قرار گرفته اند.اگرچه قومیت و اینترنت موضوعاتی متفاوت قلمداد می شوند اما ترکیب این دو به ویژه در ارتباط با هویت در عصر ارتباطات و جهانی شدن از اهمیت بسزایی برخوردار است.
در این رساله هدف،دست یابی به این موضوع است که تجلیات اینترنتی گروه های قومی تا چه حد با زندگی روزمره و همچنین پیشینه تاریخی آن ها در هم تنیده شده و چگونه در فرایند های ادغام ،مشارکت و افتراق آن ها دخالت دارد.این نوشته تلاشی ست برای آنکه به برخی مباحث نظری مطرح شده درباره فرهنگ متکی بر واسطه گری رسانه های جمعی،تفاوت فرهنگی ،تکثرگرایی و نظایر آن جنبه ای عملی بخشد.در اینجا توجه فراوانی به چگونگی و میزان بازتاب پیشینه تاریخی در عملکرد اینترنتی آنان معطوف گشته است.به طور کلی رویکرد این رساله تاریخ محور است بدین معنی که در ابتدا امر مشابهت در پیشینه تاریخی در انتخاب گروه های قومی مزبور دخیل بوده است.
با توجه به این که بارها توانایی بالقوه اینترنت در ایجاد انگیزش در مخاطبین بین المللی پیرامون مسائل مختلف اثبات گشته است بررسی میزان درونگرایی و برونگرایی گروه های قومی در این رساله حائز اهمیت است.به باور نگارنده مشارکت گروه های قومی در اینترنت فی نفسه نشانگر وانهادن برخی مرزبندی ها به نفع شماری از مرز بندی های دیگر است.در مجموع اینترنت محیطی تکثرگرا و از درون متناقض است،متنی جهان گستر که بیش از آنکه عرصه تجلی شباهت ها باشد بر نمایش تفاوت ها و خاص گرایی ها بنا گشته است.
در ابتدای این بخش به معرفی و ارائه ی اطلاعاتی آماری در خصوص رسانه های غیر اینترنتی گروه های قومی مزبور پرداخته شده که از آمار به دست آمده چنین استنباط می گردد که بطور کلی رسانه های محلی در مقیاس با رسانه های سراسری درصد استفاده پایینی را به خود اختصاص می دهند.در ادامه این بخش ،کلیاتی در مورد حیطه های مجازی سه گانه مورد نظر(وب سایت ها،وب لاگ ها،چت روم ها)  مطرح شده است.
در این پژوهش نگارنده با توجه به تجربیات شخصی خود در زمینه ی  وبلاگ نویسی و در نتیجه تماس بیشتر با این محیط معتقد است که بطور کلی وبلاگ نویسان از اقشار عادی اجتماع تشکیل شده اند که اندیشه ها و دیدگاه های خود را به صورت های مختلف در این حیطه به نمایش می نهند.ازینرو به نظر می رسد که بررسی وبلاگ ها در مطالعات انسان شناختی به مراتب بهتر از وب سایت ها باشد.در خصوص اتاق های گپ زنی هم به لحاظ عمومی بودن و هم به علت فرایند گفتگو های زنده ای که در آن جریان دارد می تواند به عنوان یکی از غنی ترین میدان های مجازی در پژوهش های انسان شناسی در نظر گرفته شود.اتاق های گفتگو، محیط های اجتماعی بسیار جالبی به شمار می روند که با جای دادن اقشار مختلف در خود از این لحاظ به نوعی بیشترین تنوع را دارا هستند.
از آنجا که پژوهش حاضر بر مبنای نگاهی نسبتاً کلی به چگونگی حضور گرو های قومی در فضای مجازی و به عبارتی بررسی کلی فعالیت ها و ارتباطات آن ها با یکدیگر بنا شده است،یافته های تحقیق حاضر نیز عمدتاً به لحاظ موضوعی بصورت عمومی و به عبارتی غیر گزینشی وبا اتکا به اغلب« نمونه های قومی موجود» در فضای مجازی به دست آمده اند.در اینجا صرفاً بر پایه ی برداشت های نگارنده از میزان تأکید بر موضوعاتی مختلف در وب سایت ها /وبلاگ ها ،آنها را در یک طبقه بندی جای می دهیم:1-وب سایت های خبری،2- وب سایت های عمومی،3-وب سایت هایی که عمدتاً به ارائه مقالات ومطالبی غیر خبری در ارتباط با مطالبات ومنازعات گروه های قومی اختصاص دارند،4- وب سایت ها و وبلاگ های آموزشی،5-وب سایت ها و وبلاگ هایی که به معرفی پیوند ها یا لینک های اینترنتی مربوط است.6- وبلاگ هایی که به لحاظ نام گذاری به مقوله قومیت ارتباط می یابند و نه از نظر محتوایی.
در ادامه ی این بخش به بررسی چگونگی و میزان حضور گروه های قومی در فضای مجازی پرداخته شده است که در این خصوص باید توجه داشت که حضور تعدادی از اعضای یک گروه قومی در فضای مجازی حتی اگر این تعداد بسیار زیاد نیز بنظر رسد به معنای مشارکت تمامی اعضای گروه مزبور در تجربیات ،فعالیت ها ،خواسته ها و اهداف افراد فوق نیست و نتایج این رساله نمی تواند به کل جامعه مزبور عمومیت داده شود واز طرف دیگر به عنوان یک تکنولوژی قابل دسترس همگانی در نظر گرفته نمی شود.
در بررسی حضور آذری ها از نظر تعداد زیاد و به لحاظ موضوع بسیار متنوع هستند. آذری ها بخش مهمی از حضور (مشهود)خود را در اینترنت در قالب طرح مسائل سیاسی /اجتماعی مختلف بویژه مسائل مربوط به هویت ،آرمان ها و مطالبات قومی خویش متجلی می سازند. در مورد آذری ها یکی از زمینه های مناقشه درون قومی بواسطه ی اختلاف نظر پیرامون منشأ این گروه قومی تجلی می یابد که در مواردی در قالب برخی جهت گیری های مشخص فراملی مثلاًَ به ترکیه یا جمهوری آذربایجان مشاهده می شود.اما از عمده ترین و به جهاتی عمومی ترین مقولات قومی مطرح شده در وب سایت های آذری می توان به مسائل تاریخی و معاصر مربوط به زبان ،سرزمین،مذهب،ادبیات و موسیقی اشاره کرد و در ادامه این بحث نگارنده به معرفی وب سایت هایی از آذری ها پرداخته است. وب سایت های  بلوچ ها در مقایسه با آذری ها از تعداد کمتری برخوردارند،بلوچ ها نیز به مسائل سیاسی و شاخص های هویتی تأکید دارند و در اینجا مؤلفه ی مذهب به دلیل سنی بودن این افراد نقش مهمی دارد.هویت بلوچ در دو منطقه بلوچ نشین (بلوچستان ایران و بلوچستان پاکستان )به یکدیگر گره خورده است.در ادامه نمونه هایی از این وب سایت ها توضیح داده شده است.در وب سایت های ترکمن ها از میزان توجهی که به مسائل ترکمن های تابع کشورهایی چون افغانستان وجمهوری ترکمنستان ابراز می شود می توان به پیوستگی قومی میان آن ها پی برد.در اینجا برخی از وب سایت های این گروه قومی معرفی می شوند.در خصوص وب سایت های عرب های خوزستانی با توجه به شمار بسیار اندک وب سایت های منحصراً عربی (به زبان فارسی)در حقیقت بیشترین تجلیات مجازی این گروه قومی را می توان در قالب گزارش ها،مقالات ومصاحبات کمابیش پراکنده مندرج در سایر وب سایت ها مشاهده نمود.در مورد کرد ها نیز عمدتاً وب سایت ها بیانگر تعلق تاریخی فرهنگی /سیاسی عمیقی ست که با کردهای خارج از کشورند.مؤلفه وطن در این وب سایت ها  مد نظر قرار گرفته و زنان در اینجا از حضور خوبی بر خوردارند.اما در مورد وبلاگ ها جایگاه نخست از لحاظ تعداد را آذری ها و سپس کرد ها دارا هستند.در مقوله ی هویت قومی با حضور چشمگیری از شاخص های هویتی به درجات مختلف مواجه هستیم که به نوعی بحث بر انگیز ترین آنها زبان است.یکی از نکات مهم، میزان نسبتاً بالای مشارکت زنان آذری در وبلاگ نویسی ست.وبلاگ های ترکمن ها مشخصاً غیر سیاسی به طرح موضوعات مختلف فرهنگی در باره ی ترکمن ها می پردازد.ظاهراً در زمینه ی وبلاگ نویسی عرب ها فعالیتی ندارند،اما کردها به خوبی به اهمیت فعالیت در این حیطه واقفند.ولی در خصوص اتاق های گپ زنی به جرأت می توان گفت بیشترین حضور را آذری ها دارند .بلوچ ها در این محیط مشارکت چندانی ندارند و در رابطه با ترکمن ها و عربها به چت رومی دست نیافته و به دلیل مواردی چند چت روم های کرد ها از قومی ترین نمونه های چت روم ها در نظر گرفته شده اند.
در طرح نکاتی تکمیلی در خصوص رویکرد ها ،کنش ها و ارتباطات قومی یکی از مسائل مهم در مطالعه ی هر گروهی از افراد، بررسی آنها در لایه های درونی تشکیل دهنده گروه است.زیرا گاه ممکن است به عنوان یک تماشاگر بیرونی این تصور در ما پدید آید که یک گروه قومی موجودیتی همگون در میان مرزهای مشخص دارد اما چنین تصوری در جهان کنونی با ارتباطات فراوان ساده انگارانه به نظر می رسد.در واقع هر گروه قومی به لحاظی دارای موجودیتی واحد و از طرف دیگر موجودیتی متکثرو ناهمگون دارد.در نمایش لایه ها و مرزبندی های درونی گروه قومی به مطالعه ی: الف) قشربندی اجتماعی ( با مؤلفه های جنسیت،سن،تحصیلات/شغل/محل سکونت)،عناصر فرهنگی و سیاست.ب)احساس وابستگی و تعامل درون گروهی بصورت فراملی پرداخته شده است.اما در مطالعه ی این گروه ها به لحاظ بیرونی به مطالعه ی : الف)ارتباط میان گروه های قومی،ب)گروی های قومی و مسئله ی ملی،ج)گروه های قومی و جهانی شدن پرداخته است.ودر نهایت در بحث شاخص های هویتی و عملکرد اینترنتی گروه های قومی به موضوعاتی چون مذهب ،زبان و وطن/سرزمین مشترک پرداخته است.در مورد ارتباط میان قومی حیطه های مجازی می توان گفت به واسطه ی اینکه شماری از وب سایت های گرو ه های قومی مختلف مرتباًاز هم نقل قول و اقتباس می کنند مشخص میشود که دست کم به عنوان مصرف کننده اطلاعات با یکدیگر در ارتباطند.اما در بخش نظر خواهی وبلاگ ها نظرات متعلق به اعضای گروه قومی غیر خودی به ندرت مشاهده می شوند.در ادامه ی این بخش به معرفی اجمالی برخی دیگر از گرو ه های قومی حاضر در فضای مجازی پرداخته است.اما دلیل ایجاد تمایز بین این گروه قومی پنجگانه ی مزبور با دیگر گروه های قومی در فضای مجازی ،برخورداری آنها از ماهیتی عمدتاًسیاسی است.

جمع بندی و نتیجه گیری:
تا جایی که به بحث ما مربوط می شود اینترنت وبه تعبیر بهتر فضاهای مجازی حاصل از آن موجودیتی از درون متناقض اند،بنابر این در این حیطه به طور همزمان شاهد شکسته شدن و شکل گیری مجدد مرزبندی ها هستیم.به طور کلی در این حیطه ی بی حد و مرز هر گاه تاکیدی برحفظ مرزهای هویتی بوده است ،نه تنها از بین نرفته اند بلکه امکان تجلی بیشتری یافته اند.در واقع این فضایی ست که انواع  هویت های خرد را از انزوا در می آورد.بنابر این می توان گفت که قومیت در چالشی دو سویه از یک سو با ملیت و از سوی دیگر با جهانی شدن قرار گرفته است که هر یک به شکلی به مرزهای هویتی آن خدشه وارد می کنندو این در حالی ست که ملیت نیز در تقابل با جهانی شدن قرار دارد.علاوه بر این تقابل ،این فرایند ها در تداخل با یکدیگر نیز می باشند و اینترنت می تواند این تأثیرات متقابل را تسریع و تشدید کند.
در واقع تلاش در جهت حفظ هویت قومی ،تلاشی دو سویه است،از یک طرف تقویت مرزهای هویتی و از سوی دیگر حذف عناصری که از سازگاری اینها با ساختار های بزرگ می کاهد.حیطه های مجازی سه گانه به لحاظ میزان تاکید بر مؤلفه های محلیت و میزان توجه به مخاطب جهانی تفاوت هایی با یکدیگر دارند.در سطوح آرمانی تری چون وب سایت ها مخاطب جهانی عملاً بیشتر مورد توجه قرار می گیرد اما در وبلاگ ها که عملکردی درونگرا تر دارند این توجه از حیطه کلام تجاوز نمی کندو به ندرت به عمل می رسد و در اتاق های گفتگو نیز چه به لحاظ کلامی و چه عملی نشانی از چنین توجهی مشاهده نمی شود.در هر حال با دو گونه تجلی مجازی از گروهای قومی مواجه هستیم که یکی بیشتر الگویی و یکی عملی ست.البته این تقسیم بندی به معنای جدایی سازی این دو نیست.آنچه در فضای مجازی قابل توجه است مفهوم" وطن" است که در صورتی نمادین در حافظه ی جمعی افراد شکل گرفته بنابر این ، عامل جغرافیا اینها را به هم نمی پیوندد. صرف نظر از عوامل موجود در جهان بیرونی و ومجازی که ممکن است به صورت های مختلف به منازعات وچالش ها ی قومی دامن زنند به نظر میرسد که با گسترده تر شدن حضور مشهود اعضای گروههای قومی در اینترنت ،با رشد احتمالی انواع رویکرد ها ی قوم گرایانه ،خنثی،هویت زدا و ضد قومی یا صورت های تلفیقی قومیت و در واقع  با افزایش میزان مخاطبان و افزایش امکان انتخاب و دسترسی به گزینه های گوناگون لزوماًتصویر کنونی قومیت بارزترین صورت تجلی آن در اینترنت نباشد.در پایان این بخش پیشینه ی تاریخی این گرو های قومی، سایت ها وفهرستی از  آدرس های اینترنتی آنها ارائه شده است.           

این رساله به وسیله خانم منصوره بلخاری قهی خلاصه شده است منبع