نگاهي به تاثير شبكه هاي اجتماعي بر سبك زندگي كاربران

نويسنده: مريم حسين آبادي

يكي از عيني ترين شاخص هايي كه در حوزه جامعه شناسي و مطالعات فرهنگي براي بيان تفاوت هاي اجتماعي به كار برده مي شود، مفهوم سبك زندگي مي باشد. سبك زندگي مواردي نظير، طرز تلقي‎ها، ارزش‎ها و شيوه‎هاي رفتار هستند كه به منظور برقراري تمايز بين افراد و سايرين به كار مي آيند.سبك زندگي بر ماهيت و محتواي خاص تعاملات و كنش هاي اشخاص در هر جامعه دلالت دارد و مبين اغراض، نيات، معاني و تفاسير فرد در جريان عمل روزمره و زندگي روزانه است. به عبارتي بهتر، سبك هاي زندگي به عنوان رابط بين ويژگي هاي فردي اعم از ارزش ها، نگرش ها، منابع و سليقه ها از يك طرف و الگوهاي كنش از طرف ديگر درك مي شوند.سبك زندگي چگونه بودن افراد را شكل مي دهد و آن را مي توان به مجموعه اي از رفتارها تعبير كرد كه فرد آنها را به كار مي گيرد تا نه فقط نيازهاي جاري او برآورده شود بلكه روايت خاصي را كه وي براي هويت شخصي خود برگزيده است در برابر ديگران مجسم سازد.
    بدون شك يكي از عواملي كه بر ايجاد و تغيير سبك زندگي افراد تاثير فراواني دارد، رسانه بخصوص رسانه هاي مدرن هستند.گسترش كانال هاي راديويي، تلويزيوني، خبرگزاري ها،وب سايت ها و روزنامه ها باعث شده است كه علايق، باورها، ارزش ها و نحوه زندگي و جهان بيني ما تحت تاثير قرار گيرد. بر همين اساس، كشورهاي غربي، با بهره گيري از رسانه ها و وسايل ارتباطي جديد، به شدت در تلاش هستند تا مردمان ديگر كشورها را به سمت سبك زندگي مدرن رهنمون سازند و از اين طريق بين نسل جوان و نسل قديم يك جامعه شكاف ايجاد نمايند.رسانه هاي غربي در ازاء تضعيف هويت وارزش هاي فرهنگي كشورهاي جهان سوم به اشاعه نظام هاي ارزشي غربي كمك كرده ، باعث رواج سبك زندگي و مصرف غربي مي شوند.
    مجيد ابهري، رفتار شناس و آسيب شناس اجتماعي با بيان اينكه نگاه رفتار شناسي نگرش افراد يك جامعه به زندگي روزمره و سبك و روش زندگي آنها بيانگر باورهاي فرهنگي، ديني و اجتماعي آنها است،مي گويد:«روش هاي غذا خوردن، نوع غذا، پوشش، آرايش و پيرايش و حتي انتخاب وسايل خانه يا انتخاب ابزار، پر كردن اوقات فراغت همه و همه بستگي مستقيم به سبك زندگي دارد.
    شبكه هاي ماهواره اي با نمايش سريال ها وفيلم هاي مختلف تلاش مي كنند تا سبك زندگي عاطفي و زناشويي مردم ايران را تغيير داده و به مسير دلخواه خود هدايت كنند».
    در واقع يكي از آسيب هاي جدي براي فرهنگ كشورهاي جهان اسلام، تهديد وسايل ارتباطي نوين است كه به گونه اي غير قابل كنترل به دنبال دستيابي به فرهنگ يكساني در كل جهان اند كه بيشتر متاثر از فرهنگ غربي است و در تقابل و تضاد كامل با ارزش هاي فرهنگي اين كشورها مي باشد. تحميل ارزش ها و باورهاي غربي باعث دوري جوانان از هويت اسلامي و ايراني خود مي شود و آنان را از نظر ذهني كاملاً وابسته به غرب خواهد ساخت.
    دكتر محمدباقر عليزاده اقدم، جامعه شناس مي گويد:«اگر براساس هنجارها و فرهنگ ايراني سبك زندگي را شكل دهيم تناسبي ميان زندگي افراد با عادت واره ها، فرهنگ و ارزش هاي آنها شكل مي گيرد. اما در صورتي كه سبك زندگي براساس تاثير پذيري از فرهنگ و ارزش هاي ديگر شكل گيرد در اينجا هيچ تناسب مناسبي براي افراد نخواهد بود».
     نتايج آخرين پژوهش انجام شده در كشور كه بخشي از آن در شماره اخير فصلنامه علمي – پژوهشي تحقيقات فرهنگي پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به چاپ رسيده است بيانگر آن است كه اكثر اعضاي شبكه هاي اجتماعي معتقدند ميان عضويت ايشان در شبكه هاي اجتماعي اينترنتي و سبك زندگي اعضاي شبكه هاي مجازي رابطه چشمگيري وجود دارد.بر اساس نتايج پژوهش شبكه هاي اجتماعي و سبك زندگي جوانان كه با همكاري حسن بشير و محمد صادق افراسيابي انجام شده است، 6/30 درصد مردان و 3/41 درصد زنان معتقدند شبكه هاي اجتماعي اينترنتي توانسته است به ميزان بالايي در نوع ادبيات افراد جامعه موثر باشد.همچنين5/49 درصد زنان و 4/41 درصد مردان بر اين باور هستند كه عضويت در
    شبكه هاي اجتماعي اينترنتي در مقادير متوسط به بالاتوانسته است بر سبك پوشش ايشان در جامعه موثر باشد.در بخشهاي ديگري از اين پژوهش، تاثير عضويت در شبكه هاي اجتماعي اينترنتي بر ادبيات هويتي افراد در ارتباط با جنس مخالف و تاثير شبكه هاي اجتماعي اينترنتي بر سبك زندگي مجازي افراد بررسي شده و كليه يافته ها در چارچوب نظريه دو جهاني شدن سعيد رضا عاملي و جامعه شبكه اي مانوئل كاستلز بررسي و تحليل شده است.
    شبكه هاي اجتماعي ارتباط هاي فردي، ارتباط فرد در خانواده، حوزه هاي اجتماعي و ساختار خانواده را تحت تاثير قرار مي دهد كه هر كدام از اين چهار شاخه آثار منفي و مثبتي به همراه دارد.انتقال سريع داده ها، اطلاع رساني، دسترسي راحت به كالاهاي مورد نياز از ويژگي هاي مهم شبكه هاي اجتماعي و فضاي مجازي است.
    كمرنگ شدن حيا، بي نظمي و انتخاب تصادفي داده ها، اعتياد اينترنتي، بي حوصلگي در بيرون از فضاي مجازي، افت تحصيلي، گوشه گيري و عدم تمركز به دليل سرعت بالاي تبادل اطلاعات، از جمله آثار منفي استفاده از شبكه هاي مجازي و اجتماعي است.در حوزه خانوادگي افراد مي توانند در سايه شبكه هاي اجتماعي از تجربيات يكديگر استفاده كنند، اما ممكن است اين انتقال تجربيات، مصرف گرايي را افزايش داده و از طرفي ارتباط با افراد خانواده را تضعيف كند.
    شبكه هاي مجازي، فرصتي را براي ارتباط با دوستان و اجتماعي شدن افراد فراهم مي كند و اين نكته اي مثبت است؛ اما ظرفيت پذيرش هنجارها را در افراد بالابرده و امكان تغيير سو گيري هاي مختلف را در افراد به وجود مي آورد، تا آنجا كه ممكن است فرد خيلي از ارزش هايش را در اين شبكه ها از دست بدهد.
    عبدالكريم خيامي رئيس مركز نظارت و ارزيابي صدا و سيما در اين خصوص معتقد است:«در گذشته كاربر جوان خود را مصرف كننده صرف مي دانست اين در حالي است كه در شبكه هاي اجتماعي كه به سرعت رشد يافتند، كاربر خود توليد كننده است و وقتي تصوير و نوشته اي را بارگذاري مي كند، در واقع اميال و انديشه هاي خود را به منصه ظهور گذاشته و اين حضور افراد به طور مستقل جذابيت ديگر شبكه هاي اجتماعي است.اگر شبكه هاي اجتماعي به نحوي كه در حال حاضر مورد استفاده قرار مي گيرند، ادامه يابد و نسل برنامه ريز و مربي ما سواد رسانه اي خود را بالانبرد، ميان خانواده ها و جوانان شكافي ايجاد مي شود كه طي آن جواني كه امروز در دو جهان، مجازي و واقعي زندگي مي كند، گرچه نزد خانواده خود است اما از آنان كيلومترها فاصله مي گيرد».
    ممكن است در اين فضا دوستان زيادي پيدا كنيم، ولي مطمئناً عمق اين دوستي ها كم خواهد بود و انتقال مفهوم و احساسات در اين فضا، با فضاي واقعي بسيار متفاوت است.
    شبكه هاي اجتماعي بر مبناي سيستم فردگرايي ليبرال غربي ايجاد شده است.شبكه اجتماعي بيشتر براي كاربر غربي كه خانواده ندارد و نيازمند پر كردن خلاءهاي فكري است، ساخته شده است.مسلماً در اين فضا دوستي هاي عميقي شكل نخواهد گرفت؛ چراكه فضاي شبكه اجتماعي محصول فرهنگ غرب است و اگر كنترل نشود زندگي جمعي و خانوادگي ما را تحت الشعاع قرار خواهد داد.دوستي هاي مجازي مي تواند عمق داشته باشد، اما پيدا كردن دوست در اين فضا تحت كنترل ما نيست و البته نحوه پيدا كردن دوست بر مديريت ارتباطاتمان تاثير مي گذارد تا جايي كه ما نمي توانيم هركسي را خواستيم از ليست دوستانمان به راحتي حذف كنيم.در دنياي واقعي خيلي از مسائل را نمي توانيم به ديگران بگوييم يا خيلي چيزها را نمي توانيم به كسي نشان دهيم، اما فرهنگ در شبكه هاي اجتماعي كاملاً متفاوت است و افراد مي توانند مسائلي كه به كسي نمي گويند را به دوستانشان در اين فضا انتقال دهند.
    مديريت اين فضا كاملاً به خود شخص بستگي دارد و افراد خودشان تصميم مي گيرند در اين فضا با چه كسي دوست شوند و يا ارتباط برقرار كنند.شبكه هاي اجتماعي بر اساس سبك زندگي غربي ايجاد شده و فردگرايي را رواج مي دهد. وقتي اين سبك، وارد زندگي مي شود ارتباط درون خانوادگي را كاهش مي دهد.افراد در اين شبكه ها از شخصيت حقيقي خود دور شده و تبديل به فردي مي شوند كه فقط به فكر جذب مخاطب هستند.شبكه هاي اجتماعي بر اساس سبك زندگي شفاف پايه گذاري شده اند و اين شفافيت تاثيرات اجتماعي روي افراد خواهد گذاشت و او را با بحران مواجه كرده و سبك زندگي آنها را در دنياي واقعي تغيير مي دهد.
     
 روزنامه رسالت، شماره 7692 به تاريخ 29/8/91، صفحه 6 (گزارش)